Görme ve İşitme Engelliler Evde Bakım Maaşı Alabilir mi? (%90 Rapor ile Tam Bağımlı Farkı)

İçindekiler 15 Bölüm

1. 1. Yasal Mevzuat ve Tam Bağımlı Engelli Birey Tanımı
2. 2. Görme Engellilerde Evde Bakım Maaşı Değerlendirmesi
3. 3. İşitme ve Konuşma Engellilerde Evde Bakım Maaşı Kriterleri
4. 4. Balthazard Formülü ve Çoklu Duyu Kaybı Durumu
5. 5. Hane Gelir Testi ve 2026 Yılı Kişi Başı Gelir Sınırı
6. 6. Engel Türü ve Bağımlılık Düzeyi Karşılaştırma Matrisi
7. 7. Sosyal Hizmet Merkezi Heyet Ziyareti ve Ev Denetimi
8. 8. Kısmi Bağımlı Rapora İtiraz ve Hakem Hastane Dilekçesi
9. 9. Yargıtay ve Danıştay İçtihatları Işığında Bakım Maaşı Hukuku
10. 10. 💬 Sıkça Sorulan Sorular
11. └─ Yüzde 90 görme engeli olan bir kişi evde bakım maaşı alabilir mi?
12. └─ İşitme engelliler evde bakım parası alabilir mi?
13. └─ Hem görme hem işitme engeli (çift duyu kaybı) olanlarda rapor nasıl düzenlenir?
14. └─ 2026 yılı evde bakım maaşı kişi başı hane gelir sınırı ne kadardır?
15. └─ Rapor 'Kısmi Bağımlı' çıktığında nereye ve nasıl itiraz edilir?

Türkiye'de sosyal devlet ilkesinin en somut dayanaklarından biri olan evde bakım yardımı, bakıma muhtaç bireylerin aile ortamından kopmadan yaşamlarını sürdürebilmeleri amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından ödenmektedir. Ancak kamuoyunda ve hasta yakınları arasında en sık karşılaşılan yanılgılardan biri, engelli sağlık kurulu raporundaki yüzde oranının maaş bağlanması için tek başına yeterli olacağı düşüncesidir. Özellikle görme ve işitme engelli vatandaşlarımız ile aileleri, yüzde 70, yüzde 80 hatta iki gözün tamamen görmemesi sonucu verilen yüzde 90 oranındaki raporlarla başvuru yaptıklarında sıklıkla ret yanıtıyla karşılaşmaktadır.

Mevzuatın aradığı temel şart engel oranının yüksekliği değil, bireyin başkasının sürekli yardım ve refakati olmaksızın temel öz bakım ihtiyaçlarını karşılayıp karşılayamayacağıdır. Bu ayrıntı, sağlık kurullarınca düzenlenen raporlardaki 'Tam Bağımlı' ve 'Kısmi Bağımlı' değerlendirmesinde gizlidir. Başvuru aşamasındaki diğer kriterler için evde bakım maaşı alma şartları rehberi sayfamızı inceleyebilir, ailenizin ekonomik durumunu netleştirmek için hane gelir kriteri hesaplama aracımızdan yararlanabilirsiniz. Maaş ödeme takvimini takip etmek isterseniz evde bakım parası yatan iller güncel listesi sayfamıza göz atabilirsiniz.

Yasal Mevzuat ve Tam Bağımlı Engelli Birey Tanımı

Evde bakım yardımı ödemeleri, 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu'nun Ek 7. maddesi ile Engelli Bireylere Yönelik Evde Bakım Yardımı Yönetmeliği çerçevesinde yürütülür. Kanun metni, yardımdan faydalanabilmek için iki temel şartı bir arada arar: Ağır engellilik (tam bağımlılık) ve hanede kişi başına düşen gelirin yasal sınırın altında kalması.

20 Şubat 2019 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ile eski raporlardaki 'Ağır Engelli: Evet / Hayır' sınıflandırması yürürlükten kaldırılmış; yerine 'Tam Bağımlı Engelli Birey' ve 'Kısmi Bağımlı Engelli Birey' kavramları getirilmiştir. Yönetmeliğin 4. maddesine göre tam bağımlı engelli birey; beslenme, giyinme, yıkanma, tuvalet gibi günlük yaşamın temel faaliyetlerini başkasının yardımı ve gözetimi olmaksızın tek başına yerine getiremeyen kişidir.

Sosyal Hizmet Merkezleri (SHM) bakım heyetleri, başvuru dosyasını incelerken rapordaki yüzde oranına bakmaz. Raporda isterse yüzde 99 oran bulunsun, raporun sonuç kısmındaki 'Tam Bağımlı' kutucuğu 'Evet' olarak işaretlenmemişse sistem başvuruyu otomatik olarak reddeder. Bu yasal zorunluluk, yalnızca duyu kaybı yaşayan vatandaşların durumunu doğrudan etkiler.

Görme Engellilerde Evde Bakım Maaşı Değerlendirmesi

Göz hastalıkları branşında yapılan muayenelerde, iki gözün tam görme kaybı (ışık hissi olmaması veya sadece ışık algısı bulunması) durumunda Erişkin Engellilik Yönetmeliği cetvellerine göre bireye yüzde 85 ila yüzde 90 arasında engel oranı verilir. Birçok aile, yüzde 90 raporun evde bakım maaşı için kesin hak doğuracağını düşünür.

Ancak tıp hukuku ve sosyal hizmet uygulamalarında görme yetisini tamamen kaybetmiş bir erişkin; zihinsel fonksiyonları yerindeyse, motor becerileri sağlamsa ve ek bir fiziksel engeli yoksa, kendi yemeğini yiyebilen, giyinebilen, kişisel hijyenini sağlayabilen ve ev içi mekanını tanıdıktan sonra temel ihtiyaçlarını tek başına karşılayabilen bir birey kabul edilir. Bu nedenle yetkili sağlık kurulu heyetleri, sadece total görme kaybı olan erişkinlere genellikle 'Kısmi Bağımlı' kararı verir.

Görme engelli bir bireyin 'Tam Bağımlı' raporu alabilmesi ve evde bakım maaşından yararlanabilmesi için şu ek tablolardan birinin mevcudiyeti gerekir:

• İleri Yaş ve Geriatrik Destek: Görme kaybına eşlik eden 75-80 yaş üzeri ileri kırılganlık, Alzheimer, demans veya belirgin denge kaybı.
• Nörolojik veya Ortopedik Eşlik: Görme kaybı ile birlikte felç (inme), Parkinson, uzuv kaybı veya baston tutmayı dahi engelleyen motor nöropatiler.
• Ağır Zihinsel Engel: Görme engelinin yanına eklenen ağır ya da orta düzey mental retardasyon, otizm veya psikotik bozukluklar.
• Çocuklarda Durum (ÇÖZGER): 18 yaş altı görme engelli çocuklarda Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER) verilir. ÇÖZGER belgesinde 'Çok İleri Düzeyde ÖGV' veya 'Belirgin Düzeyde ÖGV' alan çocuklarda ebeveynin bakım yükü arttığı için tam bağımlılık kriteri heyetçe daha esnek değerlendirilebilmektedir.

İşitme ve Konuşma Engellilerde Evde Bakım Maaşı Kriterleri

İşitme engeli, kulak burun boğaz hekimlerince yapılan odyometri (işitme testi) ölçümleriyle saptanır. İki kulakta tam işitme kaybı ve buna bağlı konuşamama (konjenital sağır-dilsizlik) tablosunda yönetmelik cetveline göre en fazla yüzde 50 ila yüzde 60 civarında bir oran verilir.

İşitme engelli bireyler, fiziksel hareket kabiliyetleri, kas güçleri ve bilişsel düzeyleri tam olduğu için yeme, içme, tuvalet, banyo ve giyinme gibi öz bakım eylemlerinin tamamını kendi başlarına eksiksiz yapabilirler. Sosyal hayatta ve iletişimde yaşadıkları kısıtlılıklar 5378 sayılı Kanun kapsamında diğer haklardan (ücretsiz ulaşım, vergi indirimleri, EKPSS ile istihdam) yararlanmalarını sağlasa da, evde bakım mevzuatında 'başkasının bakımına muhtaçlık' olarak değerlendirilmez.

Dolayısıyla tek başına işitme kaybı yaşayan hiçbir vatandaşa, işitme cihazı veya koklear implant kullansa da kullanmasa da, evde bakım maaşı bağlanması yasal olarak mümkün değildir. Maaş bağlanabilmesi için hastanın yatağa bağımlı olması, ileri evre bir kanser, ağır organ yetmezliği veya ağır serebral palsi gibi eşlik eden başka bir primer hastalığının bulunması şarttır.

Balthazard Formülü ve Çoklu Duyu Kaybı Durumu

Evde bakım mevzuatında en dikkat çekici istisnalardan biri, bireyde hem görme hem de işitme kaybının bir arada bulunmasıdır (çift duyu kaybı veya Usher Sendromu). Bireyin dış dünya ile görsel ve işitsel bağı aynı anda kesildiğinde, çevresel oryantasyon ve temel tehlikelerden korunma yetisi ortadan kalkar.

Sağlık kurulları birden fazla engeli bulunan hastaların oranlarını toplarken doğrudan matematiksel toplama yapmaz; Balthazard hesaplama formülünü uygular. Örneğin total görme kaybı olan (%85) ve ileri derece işitme kaybı olan (%50) bir hastada oranlar şu mantıkla birleştirilir:

Önce en yüksek oran (%85) tam vücut fonksiyonundan (100) çıkarılır ve kalan sağlam oran (15) bulunur. İkinci engel oranı (%50), kalan bu sağlam orana uygulanır (15 x 0,50 = 7,5). Bulunan değer ilk orana eklenir (85 + 7,5 = 92,5, yuvarlama ile %93). Ancak burada asıl belirleyici olan matematiksel oran değil, hekim heyetinin çoklu duyu kaybının yarattığı çaresizliği ve dış bağımlılığı dikkate alarak rapora 'Tam Bağımlı' şerhi düşmesidir. Bu durumdaki bireyler SHM heyetlerince genellikle tam bağımlı kabul edilir.

Hane Gelir Testi ve 2026 Yılı Kişi Başı Gelir Sınırı

Sağlık kurulu raporunda 'Tam Bağımlı' ibaresini elde etmek sürecin ilk ayağıdır. İkinci ve en az rapor kadar kesin olan koşul, ailenin ekonomik durumunu belirleyen hane gelir testidir. 2828 sayılı Kanun Ek 7. maddesi, evde bakım yardımı verilecek hanede kişi başına düşen aylık gelirin net asgari ücretin 2/3'ünden az olmasını amir hüküm olarak koymuştur.

2026 yılı için geçerli olan gelir hesabı şu esaslara göre yürütülür:

• Kişi Başı Gelir Eşiği: 2026 yılı net asgari ücret tutarı üzerinden hesaplanan 2/3'lük yasal tavan 18.716 TL olarak uygulanmaktadır.
• Gelire Dahil Edilen Kalemler: Hanede ikamet eden anne, baba, eş, çocuklar veya bakmakla yükümlü akrabaların maaşları, emekli aylıkları, kira gelirleri, ticari kazançları, mevduat faizleri, tarımsal destekler ve tapu/araç varlıklarının rayiç getiri katsayıları toplanır.
• Hesaplama Yöntemi: Hanenin aylık net toplam geliri, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sisteminde (MERNİS) o evde resmi olarak ikamet eden kişi sayısına bölünür. Çıkan rakam 18.716 TL'nin bir kuruş dahi üzerinde kalırsa başvuru gelir kriterinden reddedilir.
• Muaf Tutulanlar: Engelli bireyin aldığı 2022 engelli aylığı veya öğrenci bursları hane gelirine dahil edilmez.

Engel Türü ve Bağımlılık Düzeyi Karşılaştırma Matrisi

Aşağıdaki semantik tablo, farklı duyu ve uzuv kayıplarında sağlık kurullarının verdiği tipik oranları, bağımlılık kararlarını ve evde bakım maaşına uygunluk durumunu göstermektedir:

Sosyal Hizmet Merkezi Heyet Ziyareti ve Ev Denetimi

Sağlık kurulundan 'Tam Bağımlı' ibareli rapor alındıktan ve gelir testi evrakları tamamlandıktan sonra dosya ikametgahın bağlı bulunduğu Sosyal Hizmet Merkezine (SHM) teslim edilir. Başvuru kabul edildikten sonra bakanlık görevlilerinden oluşan en az iki kişilik 'Bakım Hizmetleri Değerlendirme Heyeti' aileyi evinde habersiz veya randevulu olarak ziyaret eder.

Heyet incelemesinde şu hususlar yerinde gözlemlenir:

1. Fiili Bakım İhtiyacı: Engelli bireyin yatak içinde dönebilmesi, yemeğini kaşıkla kendi ağzına götürebilmesi, giysilerini desteksiz giyebilmesi ve tuvalet ihtiyacını karşılayabilmesi doğrudan test edilir. Raporu tam bağımlı olsa bile, ev ziyaretinde tamamen bağımsız hareket edebildiği görülen kişilerin dosyası şüpheye düşebilir.
2. Bakıcının Fiziksel Yeterliliği: Bakıcı olarak bildirilen kişinin (genellikle anne, eş veya evlat) engelliye 24 saat fiilen bakabilecek zihinsel ve bedensel güce sahip olup olmadığı incelenir. Kendisi de ağır hasta veya yatağa bağımlı olan biri bakıcı olarak kabul edilmez.
3. Yaşam Alanının Uygunluğu: Ev ortamının temizliği, engellinin kendine ait bir odasının veya yatağının bulunup bulunmadığı ve yaşam kalitesi tutanağa geçirilir.

Kısmi Bağımlı Rapora İtiraz ve Hakem Hastane Dilekçesi

Total görme engeli olup fiilen başkasının yardımına muhtaç durumda olan ancak sağlık kurulunca sehven 'Kısmi Bağımlı' raporu düzenlenen engelli vatandaşlarımızın hak arama yolu İl Sağlık Müdürlüğüne itiraz etmektir. Raporun sisteme düşmesinden itibaren 30 gün içinde verilmesi gereken resmi itiraz dilekçesi şablonu aşağıdadır:

TC İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE
ANKARA

İTİRAZ EDEN (ENGELLİ BİREY) : Ad Soyad (T.C. Kimlik No: 12345678901)
VASİSİ / VEKİLİ             : Ad Soyad (T.C. Kimlik No: 98765432109)
ADRES VE İLETİŞİM           : Adres Bilgisi, Telefon Numarası
İTİRAZ EDİLEN RAPOR BİLGİSİ : Ankara Şehir Hastanesi, Tarih: 10.11.2026, Rapor No: 2026/12345

KONU: Engelli Sağlık Kurulu Raporundaki 'Kısmi Bağımlı' Değerlendirmesine İtiraz ve Hakem Hastaneye Sevk Talebidir.

AÇIKLAMALAR:
1. Tarafıma / vasisi bulunduğum yukarıda bilgileri yazılı hastaya Ankara Şehir Hastanesi Sağlık Kurulunca düzenlenen 10.11.2026 tarihli raporda, iki gözde total görme kaybı (%90) saptanmış olmasına rağmen karar hanesinde 'Kısmi Bağımlı' değerlendirmesi yapılmıştır.
2. Hastanın ileri yaşı (78 yaş), eşlik eden denge kaybı ve bilişsel gerilemesi nedeniyle beslenme, kişisel temizlik, ilaç takibi ve giyinme gibi en temel günlük yaşam aktivitelerini tek başına yerine getirmesi fiilen ve tıbben imkansızdır.
3. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümleri doğrultusunda hastanın günlük yaşam aktivitelerindeki tam refakat ihtiyacı göz ardı edilmiştir.
4. Bu gerekçelerle bahse konu rapora yasal süresi içinde itiraz ediyor; hastanın durumunun objektif kriterlerle yeniden tespiti amacıyla hakem hastaneye sevk edilerek raporunun 'Tam Bağımlı Engelli Birey' olarak düzeltilmesini saygılarımla arz ve talep ederim.

TARİH: 15.11.2026
BAŞVURU SAHİBİ / VASİSİ
AD SOYAD: ........................
İMZA     : ........................

EKLER:
1. İtiraz Edilen Sağlık Kurulu Raporu Sureti
2. Nüfus Cüzdanı Fotokopisi
3. Varsa Vasi Kararı Örneği
4. Eşlik Eden Hastalıklara Dair Epikriz ve Reçeteler

Yargıtay ve Danıştay İçtihatları Işığında Bakım Maaşı Hukuku

Evde bakım yardımlarında idarenin keyfi değerlendirmelerine ve haksız kesintilere karşı idari yargıda açılan davalarda yüksek mahkemeler istikrarlı içtihatlar geliştirmiştir. Danıştay Onuncu Dairesi'nin emsal kararlarına göre; sağlık kurulu raporundaki 'kısmi' veya 'tam' bağımlılık tespitinde yalnızca laboratuvar ve klinik ölçüm sonuçlarıyla yetinilemez; bireyin psiko-sosyal durumu, aile içi bağımlılığı ve çevre koşulları bütüncül olarak incelenmelidir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ise, geriye dönük yersiz ödeme iddialarıyla bakanlıkça açılan alacak davalarında; engelli bireyin durumunun idareye dürüstçe bildirildiği, rapordaki tıbbi hata veya idari gecikmelerden dolayı aileye kusur yüklenemeyeceği hallerde vatandaştan faiziyle geri tahsilat yapılmasını Medeni Kanun'un 2. maddesindeki dürüstlük kuralına aykırı bularak iptal etmiştir.

💬 Sıkça Sorulan Sorular

Okurlarımızın en çok merak ettiği sorular ve güncel mevzuat yanıtları:

Yüzde 90 görme engeli olan bir kişi evde bakım maaşı alabilir mi?

Sadece yüzde 90 veya üzerinde görme kaybı oranına sahip olmak evde bakım maaşı bağlanması için tek başına yeterli değildir. 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu Ek 7. maddesi gereğince, raporda mutlaka 'Tam Bağımlı Engelli Birey' ibaresinin yer alması gerekir. Yalnızca görme kaybı olan ve öz bakımını (beslenme, giyinme, tuvalet) tek başına yürütebilen bireylere sağlık kurulları 'Kısmi Bağımlı' raporu düzenlediğinden, heyet başvuruyu reddeder. Ancak görme kaybına ileri yaş, ortopedik engel veya zihinsel kısıtlılık eşlik ediyorsa tam bağımlılık kararı verilebilir.

İşitme engelliler evde bakım parası alabilir mi?

Tek başına ileri derece işitme kaybı veya konuşma engeli olan bireyler, günlük temel öz bakım ihtiyaçlarını başkasının sürekli refakati olmadan karşılayabildikleri için sağlık kurullarınca 'Kısmi Bağımlı' olarak değerlendirilir ve evde bakım maaşı bağlanmaz. Evde bakım desteği alınabilmesi için işitme kaybının yanında ileri demans, felç, ağır zihinsel engel gibi kişinin tek başına yaşamasını imkansız kılan ikinci bir ağır hastalığın bulunması şarttır.

Hem görme hem işitme engeli (çift duyu kaybı) olanlarda rapor nasıl düzenlenir?

Hem görme hem işitme duyusunu birlikte kaybeden bireylerde (usher sendromu veya sonradan gelişen kombine duyu kaybı), iletişim ve çevreyle etkileşim tamamen koptuğundan kişi başkasının sürekli gözetim ve bakımına muhtaç hale gelir. Balthazard formülüyle engel oranları birleştirilir ve sağlık kurulu heyeti bu tablolarda genellikle 'Tam Bağımlı' kararını onaylar.

2026 yılı evde bakım maaşı kişi başı hane gelir sınırı ne kadardır?

2026 yılı için belirlenen asgari ücret baremleri doğrultusunda, evde bakım maaşı hane gelir kriteri net asgari ücretin üçte ikisidir (2/3). 2026 yılı itibarıyla hanede yaşayan birey başına düşen aylık net gelir tavanı 18.716 TL'dir. Hanedeki toplam net gelir ailedeki toplam kişi sayısına bölündüğünde bu tutarın altında kalmalıdır.

Rapor 'Kısmi Bağımlı' çıktığında nereye ve nasıl itiraz edilir?

Engelli sağlık kurulu raporuna itiraz, raporun e-Devlet sistemine işlendiği veya tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 gün içinde İl Sağlık Müdürlüğüne yazılı dilekçeyle yapılır. İl Sağlık Müdürlüğü adayı farklı bir yetkili hakem hastaneye sevk eder. Hakem hastanenin vereceği nihai karar kesinleşir.