KOAH, Astım ve Solunum Cihazına Bağlı Hastaların Engelli Raporu ve Evde Bakım Hakları

İçindekiler 16 Bölüm

1. 1. KOAH ve Astım Hastalığında Engelli Raporu Oranı Nasıl Belirlenir?
2. 2. Solunum Fonksiyon Testi (SFT) ve FEV1 Oranlarına Göre Engel Cetveli
3. 3. Solunum Hastalarında Evde Bakım Maaşı ve Tam Bağımlı Kriteri
4. 4. KOAH Hastaları İçin 2026 Hane Gelir Testi Simülasyonu
5. 5. Solunum Cihazı Kullananlara Elektrik Faturası Desteği ve EPDK Güvencesi
6. └─ Kronik Hastalık Elektrik Tüketim Desteği (SYDV)
7. └─ EPDK Elektrik Kesinti Güvencesi
8. 8. Engelli Sağlık Kurulu Başvurusu ve Heyet İnceleme Adımları
9. 9. Kısmi Bağımlı Raporuna İtiraz ve Hakem Hastane Süreci
10. 10. Resmi İtiraz Dilekçesi Örneği
11. 11. 💬 Sıkça Sorulan Sorular
12. └─ KOAH veya astım hastası yalnızca yüzde 80 engelli raporuyla evde bakım maaşı alabilir mi?
13. └─ Solunum cihazına bağlı hastaların elektrik faturası desteği nereden ve nasıl alınır?
14. └─ Evde bakım maaşı için ev ziyareti yapan heyet solunum hastalarında nelere dikkat eder?
15. └─ Raporda 'Kısmi Bağımlı' kararı verilirse itiraz süresi kaç gündür?
16. └─ Solunum cihazı kullanan hastanın evinde elektrik kesilirse yasal güvencesi var mıdır?

Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH), ağır refrakter astım, pulmoner fibrozis ve ileri evre solunum yetmezliği; hastanın akciğer kapasitesini kısıtlayarak en temel günlük yaşam aktivitelerini dahi başkasının yardımı olmaksızın yapamaz hale getiren ağır klinik tablolardır. Hastalığın evre 3 ve evre 4 aşamalarında sürekli oksijen konsantratörü, BiPAP veya ev tipi mekanik ventilatör cihazına bağımlı hale gelen yurttaşlarımızın sosyal güvenlik ve bakım hakları, 2828 Sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu ile koruma altındadır.

Akciğer hastalıklarında engelli sağlık kurulu raporu alınması, solunum fonksiyon testleri (SFT), arteriyel kan gazı ölçümleri ve hekim heyetinin fonksiyonel bağımsızlık değerlendirmesine dayanır. Yalnızca yüksek engel oranına sahip olmak bakım maaşı için yetmez; raporda açıkça Tam Bağımlı kararının tescil edilmesi gerekir. Bu rehberde; göğüs hastalıkları engel oranı cetvelini, tam bağımlılık sınırlarını, 2026 yılı hane gelir kriteri simülasyonunu, cihaz kullananlara yönelik elektrik faturası desteğini ve hakem hastane itiraz süreçlerini ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

KOAH ve Astım Hastalığında Engelli Raporu Oranı Nasıl Belirlenir?

Erişkin bireylerde solunum yolu hastalıklarının neden olduğu işlev kaybı, 20 Şubat 2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik eki Sağlık Kurulu Raporu Engel Oranları Cetveline göre tespit edilir. Göğüs hastalıkları klinik muayenesinde hastanın şikayetleri dinlenir, göğüs röntgeni ve bilgisayarlı tomografi (BT) bulguları incelenir ve kesin klinik evreleme yapılır.

Solunum hastalıklarında engel oranını tayin eden iki temel parametre vardır:

• Solunum Fonksiyon Testi (SFT / Spirometri): Hastanın soluk alma ve verme dinamiklerini ölçen bu testte, birinci saniyedeki zorlu ekspirasyon hacmi (FEV1) ile zorlu vital kapasite (FVC) oranları analiz edilir. Akciğerlerdeki hava yolu tıkanıklığının geri dönüşümsüz olup olmadığı bronkodilatör ilaç sonrası ölçümlerle netleştirilir.
• Arteriyel Kan Gazı (AKG) Analizi: İleri evre KOAH ve kronik solunum yetmezliği vakalarında hastanın atardamarından alınan kanda parsiyel oksijen basıncı (PaO2) ile parsiyel karbondioksit basıncı (PaCO2) değerlerine bakılır. İstirahatte veya efor testinde PaO2 değerinin 55 mmHg altına düşmesi, kronik hipoksemi ve sürekli oksijen tedavisi zorunluluğunu belgeler.

Eğer hastada astım söz konusu ise hastalığın atak sıklığı, uygulanan yüksek doz inhale kortikosteroid tedavisine yanıtı ve acil servis başvuru sıklığı dosyasında belgelenir. KOAH vakalarında ise kronik bronşit, amfizem ve kor pulmonale (kalp yetmezliği) bulguları birlikte puanlanır.

Solunum Fonksiyon Testi (SFT) ve FEV1 Oranlarına Göre Engel Cetveli

Resmi mevzuat cetvelinde göğüs hastalıkları sınıflandırması 4 ana gruba ayrılır. Tabloda belirtilen oranlar hastanın klinik tablosuna göre sağlık kurulu tarafından doğrudan uygulanır:

Tabloda görüleceği üzere, Evre 3 ve Evre 4 düzeyinde her iki hastaya da yüzde 80 engel oranı verilebilir. Ancak Evre 4'teki hasta tuvalete gidemiyor, giyinemiyor, cihaz maskesini tek başına çıkaramıyor ve sürekli nefes darlığı nedeniyle yatağa veya koltuğa bağımlı yaşıyorsa kurul bu hastaya Tam Bağımlı şerhi düşer. Aradaki bu ayrım evde bakım yardımı için dönüm noktasıdır.

Solunum Hastalarında Evde Bakım Maaşı ve Tam Bağımlı Kriteri

2828 Sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu Ek Madde 7 gereğince evde bakım yardımının bağlanabilmesi için üç şartın aynı anda ve eksiksiz olarak sağlanması zorunludur:

• Sağlık Kurulu Raporunda Tam Bağımlı İfadesi: 20 Şubat 2019 sonrası raporlarda eski sistemdeki 'Ağır Engelli: Evet' ibaresi yerine 'Tam Bağımlı Engelli: Evet' ibaresi aranır. Engel oranı ister yüzde 70 ister yüzde 95 olsun, kurul kutucuğunda 'Tam Bağımlı' seçeneği işaretlenmemişse sistem başvuruyu kabul etmez.
• Öz Bakım ve Günlük Yaşam Aktivitelerini Tek Başına Yapamama: Hastanın beslenme, giyinme, soyunma, oda içi hareket, kişisel hijyen, tuvalet ve banyo gereksinimlerini başkasının doğrudan bedensel yardımı olmadan karşılayamaması durumudur. Solunum cihazına bağlı hastalarda oksijen kanülünün takılması, sekresyonların aspire edilmesi, cihaz filtrelerinin temizlenmesi ve elektrik kesintisinde acil tüpe geçiş gibi yaşamsal adımlar refakatçi ihtiyacını kesinleştirir. Benzer durumdaki hareket kısıtlılığı yaşayan hastaların süreçleri için felçli ve yatalak hastalar evde bakım maaşı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
• Hane Gelir Kriterine Uygunluk: Hanede yaşayan tüm bireylerin net gelirleri toplamının hane nüfusuna bölünmesi sonucunda elde edilen kişi başı düşen aylık gelirin net asgari ücretin 2/3'ünden az olması gerekir.

KOAH Hastaları İçin 2026 Hane Gelir Testi Simülasyonu

Evde bakım maaşında en sık karşılaşılan yanılgılardan biri, hanedeki engelli bireyin kendi adına maaşı olması durumunda bakım maaşı alamayacağı düşüncesidir. Oysa bakım maaşında yalnızca hastanın geliri değil, aynı çatı altında ikamet eden tüm çekirdek ve geniş aile fertlerinin gelirleri ortak havuza dahil edilir.

2026 yılı yasal gelir hesaplamasında kişi başı yasal tavan gelir sınırı 18.736,88 TL olarak uygulanmaktadır. Hane içindeki kişi başı gelir bu tutarın bir kuruş dahi altında kalırsa ekonomik şart sağlanmış sayılır. Aile bütçesine gayrimenkul veya miras dahil olursa yapılacak işlemler için evde bakım maaşı alırken miras kalırsa yapılacak bildirimler kılavuzunu inceleyebilirsiniz.

Aşağıdaki somut hesaplama modelini inceleyelim:

Simülasyonda görüldüğü gibi toplam hane geliri 48.800 TL olmasına rağmen hanede 3 kişi ikamet ettiğinden kişi başı gelir 16.266,66 TL'de kalmıştır. Yasal sınır olan 18.736,88 TL aşılmadığı için Mehmet Bey'e bakan eşi Gülseren Hanım adına evde bakım maaşı bağlanabilir.

Solunum Cihazı Kullananlara Elektrik Faturası Desteği ve EPDK Güvencesi

Sürekli elektrik enerjisine bağımlı olan oksijen konsantratörü, BiPAP, CPAP ve mekanik ventilatör cihazları gün boyu yüksek elektrik tüketir. Bu hastalar için devlet iki aşamalı bir destek ve koruma kalkanı uygulamaktadır:

Kronik Hastalık Elektrik Tüketim Desteği (SYDV)

3294 Sayılı Kanun çerçevesinde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yürütülen bu programda, cihaza bağımlı yaşayan kronik hastalara her ay düzenli elektrik fatura desteği ödenir. Bu yardımın özellikleri şunlardır:

• Destek tutarı cihazın teknik özelliklerine, hekim raporundaki günlük kullanım süresine ve abonenin faturasına göre aylık belirli kilovatsaat (kWh) elektrik tüketim bedeli üzerinden PTT aracılığıyla faturadan düşülür.
• Başvuru ilçedeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına (SYDV) veya turkiye.gov.tr adresindeki Sosyal Yardım Başvuru Hizmeti üzerinden yapılır.
• Gerekli evraklar: Uzman hekim imzalı solunum cihazı kullanım raporu, cihazın temin edildiğini gösteren SGK medikal reçetesi ve hastanın ikametgahına ait elektrik abone faturasıdır.

EPDK Elektrik Kesinti Güvencesi

Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliğinin 51. maddesi uyarınca elektrik dağıtım şirketleri yaşam destek cihazına bağlı aboneleri özel statüde kaydetmek zorundadır. Elektrik borcu ödenmese dahi bu konutların elektriği asla kesilemez. Ayrıca planlı trafo ve şebeke bakımlarında dağıtım şirketi bu aboneleri önceden bilgilendirir ve uzun süreli kesintilerde mobil jeneratör desteği sunmakla yükümlüdür. Mevzuatın detayları için engelli bireylerin elektrik kesinti güvencesi EPDK mevzuatı sayfamızı okuyabilirsiniz.

Engelli Sağlık Kurulu Başvurusu ve Heyet İnceleme Adımları

Kronik akciğer hastalarının hak kaybına uğramadan rapor alabilmesi için izlemesi gereken resmi adımlar şunlardır:

• Merkezi Randevu Sistemi Üzerinden Başvuru: Sağlık Bakanlığı MHRS sistemi veya ALO 182 hattından Sağlık Kurulu için Engelli Değerlendirmesi randevusu alınır. Randevu alınacak hastanenin Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş tam teşekküllü devlet veya üniversite hastanesi olması şarttır.
• Klinik Tetkiklerin Tamamlanması: Randevu günü Göğüs Hastalıkları polikliniğinde uzman hekim muayenesi yapılır. Hastaya spirometri (SFT), difüzyon testi (DLCO) ve arteriyel kan gazı analizi uygulanır. Varsa geçmiş epikrizler, hastane yatış belgeleri, çekilen akciğer tomografileri ve oksijen cihazı raporları dosyaya eklenir.
• İlgili Diğer Poliklinik Muayeneleri: Kronik solunum yetmezliği çoğu zaman sağ kalp yetmezliğini (kor pulmonale), hipertansiyonu veya kas erimesini beraberinde getirir. Kardiyoloji ve Dahiliye muayeneleri de yapılarak ek hastalıklar dosyaya işletilir.
• Heyet Kararı ve e-Rapor Onayı: Sağlık kurulu heyeti tüm hekim kanaatlerini birleştirerek Balthazard formülüyle genel engel oranını hesaplar. Raporun açıklama kısmına 'Günde en az 16 saat oksijen konsantratörü kullanması zorunludur' şerhi işlenir ve 'Tam Bağımlı Engelli: Evet' kararı verilerek Ulusal Engelliler Veri Tabanına yüklenir.

Kısmi Bağımlı Raporuna İtiraz ve Hakem Hastane Süreci

Uygulamada en çok yaşanan mağduriyet, ileri evre KOAH hastalarına yüzde 80 oran verilmesine rağmen bağımlılık durumunun 'Kısmi Bağımlı' olarak işaretlenmesidir. Sağlık personeli hastanın poliklinik odasına yürüyerek girdiğini görünce evdeki gerçek bakım ihtiyacını değerlendirmeden bu kararı verebilmektedir.

Böyle bir kararla karşılaşıldığında izlenecek yasal yol şöyledir:

• 30 Günlük Hak Düşürücü Süre: Raporun e-Devlette yayımlandığı veya taraflara teslim edildiği günden itibaren 30 takvim günü içinde hastanın ikamet ettiği ildeki İl Sağlık Müdürlüğüne yazılı itiraz yapılmalıdır.
• İkinci Yetkili Hastaneye Sevk: İl Sağlık Müdürlüğü dosyayı inceleyerek hastayı il içindeki farklı bir yetkili devlet veya üniversite hastanesine sevk eder. Burada tetkikler baştan yapılır.
• Hakem Hastane Aşaması: İkinci hastane de ilk hastaneyle aynı kararı (Kısmi Bağımlı) verirse karar kesinleşir. Ancak ikinci hastane 'Tam Bağımlı' kararı verirse, iki rapor arasında çelişki doğacağından İl Sağlık Müdürlüğü hastayı bölge Hakem Hastanesine (genellikle büyükşehirlerdeki Şehir Hastaneleri veya köklü Üniversite Tıp Fakülteleri) gönderir. Hakem hastanesinin verdiği karar nihai idari karardır.
• İdare Mahkemesinde Dava Yolu: Hakem hastanesinin haksız değerlendirmesine karşı 60 gün içinde İdare Mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava süreci hakkında detaylar için sağlık kurulu raporu adli tıp itirazı ve idare mahkemesi davası rehberimize göz atabilirsiniz.

Resmi İtiraz Dilekçesi Örneği

Kısmi bağımlı kararı verilen kronik solunum hastaları veya vasileri için İl Sağlık Müdürlüğüne verilecek resmi itiraz dilekçesi taslağı aşağıdadır:

                                İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE
                                              (İl Adı)

İTİRAZ EDEN (HASTA/VASİ) : ............................................................
T.C. KİMLİK NUMARASI     : ............................................................
ADRES                    : ............................................................
TELEFON                  : ............................................................

İTİRAZA KONU RAPOR       : ........ Hastanesi Sağlık Kurulu'nun .../.../2026 tarih ve 
                           ........ sayılı Engelli Sağlık Kurulu Raporu.

TEBLİĞ / ÖĞRENME TARİHİ  : .../.../2026

KONU                     : Tarafıma / yakınıma verilen engelli sağlık kurulu raporunda yer 
                           alan 'Kısmi Bağımlı' değerlendirmesine itirazım ile hakem 
                           hastaneye sevk talebimdir.

AÇIKLAMALAR              :

1. Yukarıda tarih ve sayısı belirtilen engelli sağlık kurulu raporu ile tarafıma / yakınıma 
   ileri evre KOAH / kronik solunum yetmezliği teşhisiyle %80 oranında engellilik oranı 
   verilmiş, ancak bağımlılık derecesi haksız ve fiili duruma aykırı olarak 'Kısmi Bağımlı' 
   olarak işaretlenmiştir.

2. Hasta, günde en az 16 saat ev tipi oksijen konsantratörü ve BiPAP cihazına bağlı yaşamakta 
   olup, en küçük bir eforda dahi ağır nefes darlığı ve hipoksemi atağı geçirmektedir. 
   Yemek yeme, giyinme, tuvalet ve kişisel temizlik gibi temel öz bakım aktivitelerini 
   başkasının doğrudan bedensel yardımı olmadan yerine getirmesi tıbben mümkün değildir.

3. 20 Şubat 2019 tarihli Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümleri 
   ve ekli cetveller uyarınca, hastanın klinik tablosu 'Tam Bağımlı' kategorisinde yer almaktadır. 
   İlk rapordaki değerlendirme hastanın evdeki fiili bakım ihtiyacını yansıtmamaktadır.

HUKUKİ SEBEPLER          : 2828 Sayılı Kanun, 20.02.2019 tarihli Engellilik Yönetmeliği ve 
                           ilgili mevzuat.

NETİCE VE TALEP          : Açıklanan nedenlerle, itirazımın kabul edilerek hastanın bağımlılık 
durumunun yeniden tespiti amacıyla yetkili bir hakem hastaneye sevk edilmesini saygılarımla 
arz ve talep ederim. .../.../2026

                                                            İmza
                                                     Adı ve Soyadı

💬 Sıkça Sorulan Sorular

Okurlarımızın en çok merak ettiği sorular ve güncel mevzuat yanıtları:

KOAH veya astım hastası yalnızca yüzde 80 engelli raporuyla evde bakım maaşı alabilir mi?

Hayır. 2828 Sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu Ek Madde 7 uyarınca, engelli sağlık kurulu raporundaki engel oranının yüzde 50 veya üzerinde olması tek başına yeterli değildir. Raporun karar kısmında kesinlikle 'Tam Bağımlı' ifadesinin yer alması zorunludur. Hasta yüzde 90 oran alsa dahi raporda 'Kısmi Bağımlı' yazıyorsa evde bakım maaşı başvurusu Sosyal Hizmet Merkezi heyetince doğrudan reddedilir.

Solunum cihazına bağlı hastaların elektrik faturası desteği nereden ve nasıl alınır?

Ev tipi mekanik ventilatör, oksijen konsantratörü veya BiPAP cihazı kullanan ve kronik solunum yetmezliği bulunan hastalar, 3294 Sayılı Kanun kapsamındaki Kronik Hastalık Elektrik Tüketim Desteğinden yararlanır. Başvuru, hastanın ikametgahının bağlı bulunduğu kaymakamlık bünyesindeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına (SYDV) veya e-Devlet Kapısı üzerinden yapılır. Başvuru sırasında hekim onaylı cihaz kullanım raporu ve elektrik abonesi faturası sisteme kaydedilir.

Evde bakım maaşı için ev ziyareti yapan heyet solunum hastalarında nelere dikkat eder?

Sosyal Hizmet Merkezi bakım heyeti ev incelemesinde hastanın günlük yaşam aktivitelerini tek başına yerine getirip getiremediğini gözlemler. Solunum sıkıntısı sebebiyle tek başına banyo yapamama, giyinememe, tuvalet ihtiyacını karşılayamama, cihaz takma ve boru temizliği gibi refakat gereksinimleri yerinde tespit edilir. Bakım veren kişinin hastayla aynı adreste veya kesintisiz bakım verebilecek yakınlıkta bulunup bulunmadığı tutanağa geçirilir.

Raporda 'Kısmi Bağımlı' kararı verilirse itiraz süresi kaç gündür?

20 Şubat 2019 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik Madde 13 gereğince, sağlık kurulu raporunun e-Devlet üzerinden teslim alındığı veya tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 gün içinde İl Sağlık Müdürlüğüne itiraz dilekçesi verilmelidir. İl Sağlık Müdürlüğü hastayı farklı bir yetkili hakem devlet hastanesine sevk eder.

Solunum cihazı kullanan hastanın evinde elektrik kesilirse yasal güvencesi var mıdır?

Evet. EPDK Elektrik Piyasası Tüketici Hizmetleri Yönetmeliği Madde 51 uyarınca, yaşam destek ünitesine veya elektrikli solunum cihazına bağlı kronik hastalar elektrik dağıtım şirketine kayıt yaptırabilir. Bu abonelerin borç sebebiyle elektrikleri kesilemez; planlı kesintilerde ise dağıtım şirketi aboneye önceden SMS veya çağrı yoluyla doğrudan bilgi vermek zorundadır.