Braille Alfabesi Nedir ve Nasıl Geliştirilmiştir?
Braille alfabesi, 1821 yılında Fransız mucit Louis Braille tarafından geliştirilen ve görme engelli bireylerin parmak uçlarıyla dokunarak okuyup yazmalarını sağlayan evrensel bir kabartma yazı sistemidir. Temeli 2 dikey sütun ve 3 yatay satırdan oluşan toplam 6 noktalı dikdörtgen bir matrise (Braille hücresi) dayanır.
Bu 6 noktanın varlığı veya yokluğu kombinasyonel olarak hesaplandığında 64 farklı sembol üretilebilmektedir. Türkiye’de bu alfabe 5378 Sayılı Engelliler Hakkında Kanun Madde 15 uyarınca kamusal ve ticari bilgiye erişimde resmi erişilebilirlik standardı olarak kabul edilmiştir.
Türkçe Braille Alfabesi ve Özel Karakterler Tablosu
Aşağıdaki tabloda Türkçe’ye özgü sesli ve sessiz harflerin standart 6 nokta hücresindeki kabarık nokta koordinatları ve Unicode karşılıkları yer almaktadır:
| Türkçe Harf / İşaret | Braille Sembolü | Aktif Kabartma Noktaları | Kullanım Açıklaması |
|---|---|---|---|
| Ç | ⠯ | 1 - 2 - 3 - 4 - 6 | Türkçe özel sert sessiz |
| Ğ | ⠣ | 1 - 2 - 6 | Yumuşak g karakteri |
| I / İ | ⠊ | 2 - 4 | Noktalı ve noktasız i karşılığı |
| Ö | ⠪ | 2 - 4 - 6 | Türkçe ince yuvarlak ünlü |
| Ş | ⠮ | 2 - 3 - 4 - 6 | Türkçe özel sessiz |
| Ü | ⠳ | 1 - 2 - 5 - 6 | Türkçe ince kapalı ünlü |
| Rakam Ön Eki (#) | ⠼ | 3 - 4 - 5 - 6 | Takip eden harfi sayıya dönüştürür |
Bankalardan ve Kamu Kurumlarından Braille Evrak İsteme Hakkı
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) yönetmelikleri ve Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmesi gereğince hiçbir banka görme engelli müşterisini noter veya iki şahit getirmeye zorlayamaz. Birey sözleşmeleri tek başına imzalama ve belgeleri Braille kabartma baskı olarak talep etme hakkına sahiptir.
Braille Formatında Sözleşme / Belge Talep Dilekçesi
Bankalara, elektrik-su idarelerine veya resmi kurumlara evrakların Braille baskılı olarak tebliğ edilmesi için sunulabilecek resmi talep dilekçesi:
Sıkça Sorulan Sorular
Braille alfabesinde sayılar nasıl yazılır?
Braille alfabesinde sayılar için ayrı bir harf sistemi bulunmaz. Latin alfabesindeki ilk 10 harf (A’dan J’ye kadar) 1’den 0’a kadar olan rakamları temsil eder. Bir karakterin sayı olduğunu belirtmek için sayının önüne özel "Sayı İmi / Rakam Ön Eki" (⠼ - 3-4-5-6 noktaları) konur.
Türkçe’deki özel harfler (Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş, Ü) Braille’de nasıl kodlanır?
Türkçe Braille alfabesi, standart Louis Braille 6 noktalı hücresine milli sesler eklenerek oluşturulmuştur: Ç harfi 1-2-3-4-6, Ğ harfi 1-2-6, Ö harfi 2-4-6, Ş harfi 2-3-4-6, Ü harfi ise 1-2-5-6 noktalarının kabartılmasıyla ifade edilir.
Görme engelli bireyler bankalardan Braille sözleşme isteme hakkına sahip midir?
Evet. 5378 Sayılı Engelliler Hakkında Kanun ve BDDK düzenlemeleri gereğince bankalar, görme engelli müşterilerinin talep etmesi halinde hesap cüzdanlarını, kredi sözleşmelerini ve kredi kartı ekstrelerini Braille kabartma baskı veya sesli formatta ücretsiz olarak sunmakla yükümlüdür.
Braille kabartma yazı hangi araçlarla kağıda dökülür?
Geleneksel yöntemde "Braille Tableti" ve "Bizo (Stilus)" adı verilen çivi uçlu kalem kullanılır. Modern teknolojide ise bilgisayara bağlı çalışan "Braille Embosser" (kabartma yazıcılar) veya elektronik "Yenilenebilir Braille Ekranlar" (Braille Display) tercih edilmektedir.
Braille metinler sağdan sola mı, soldan sağa mı okunur?
Braille kabartma yazı parmak uçlarıyla Latin alfabesi gibi soldan sağa doğru okunur. Ancak geleneksel tablet ve kalemle elle yazılırken kağıdın arkasından kabartma yapıldığı için yazma işlemi sağdan sola icra edilir, kağıt çevrilince soldan sağa okunur.