Engelli Memurun Yer Değiştirme ve Tayin Hakkı: 657 SK Ek Md 39 Rehberi (2026)

Kamu hizmetinin sürekliliği, liyakat esası ve çalışma barışının tesisinde devlet memurlarının görev yerleri hayati bir öneme sahiptir. Özel gereksinimli bireylerin kamuda istihdamı, yalnızca EKPSS (Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı) veya kura yöntemiyle atanmalarını sağlamakla sınırlı kalmayıp; bu personelin sağlık koşullarına, fiziksel erişilebilirlik gereksinimlerine ve ailevi destek mekanizmalarına uygun coğrafi bölgelerde görev yapmalarını güvence altına almayı da zorunlu kılmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 10. maddesinde yer alan pozitif ayrımcılık ilkesi ve 61. maddesinde devletin engellilerin korunması ve toplum hayatına intibakı için gerekli tedbirleri alacağına dair amir hükmü, personel rejimimizde somut yasal mekanizmalara dönüştürülmüştür.

İçindekiler 14 Bölüm

1. 1. Anayasal Çerçeve ve 657 Sayılı Kanun Ek Madde 39 Hükmü
2. 2. Bir Defaya Mahsus Yer Değiştirme Hakkı ve Hukuki Sınırları
3. 3. Bakmakla Yükümlü Olunan Engelli Yakını Sebebiyle Mazeret Tayini
4. 4. Engelli Memur Tayin Türleri Karşılaştırma Matrisi
5. 5. Aday Memurluk Sürecinde Tayin ve Yargı İçtihatları
6. 6. Sürekli Görev Yolluğu ve Harcırah Hesaplama Simülasyonu
7. 7. Adım Adım Kurum İçi Başvuru ve Onay Krokisi
8. 8. Ret Kararına Karşı İdare Mahkemesi ve Kurum Başvuru Dilekçesi
9. 9. 💬 Sıkça Sorulan Sorular
10. └─ Engelli memur bir defaya mahsus tayin hakkını kullandıktan sonra tekrar tayin isteyebilir mi?
11. └─ Aday memurken engellilik durumuna bağlı olarak tayin istenebilir mi?
12. └─ Kendisi engelli olmayan ancak engelli eşi veya çocuğu olan memur tayin isteyebilir mi?
13. └─ Kurum boş kadro veya norm kadro bulunmadığı gerekçesiyle tayin talebini reddedebilir mi?
14. └─ Engellilik nedeniyle yer değiştiren memura sürekli görev yolluğu (harcırah) ödenir mi?

Bu anayasal korumanın en somut ve güçlü dayanağı, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu'na eklenen Ek Madde 39 ile genel çerçevesi çizilen Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik'in Ek 3. maddesidir. Söz konusu yasal düzenlemeler; engelli memurlara ve bakmakla yükümlü olduğu engelli yakını bulunan kamu personeline, genel atama dönemlerine, zorunlu çalışma sürelerine veya rotasyon kısıtlamalarına tabi olmaksızın coğrafi yer değiştirme (tayin) isteme hakkı tanımaktadır. Bu kapsamlı rehberde; 2026 yılı güncel mevzuatı çerçevesinde engelli memurun tayin hakkını, aday memurluk istisnasını, norm kadro engellerinin hukuken nasıl aşılacağını, harcırah hak edişlerini ve idari dava süreçlerini tüm boyutlarıyla inceliyoruz.

Anayasal Çerçeve ve 657 Sayılı Kanun Ek Madde 39 Hükmü

Devlet memurlarının görev yerlerinin belirlenmesinde idarenin takdir yetkisi genel bir ilke olmakla birlikte, bu takdir yetkisi engelli personelin hakları söz konusu olduğunda kanun koyucu tarafından ciddi şekilde sınırlandırılmıştır. 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu Ek Madde 39 hükmü lafzı ve ruhuyla son derece nettir: "Devlet memurlarından ilgili mevzuatına göre alınan sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engelli olduğu belirtilen memurlar ile ağır engelli raporlu eşi veya bakmakla yükümlü olduğu birinci derece kan hısımları bulunan memurlar, engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelere dayalı olarak yer değiştirme talebinde bulunabilirler."

Maddenin devamında bu taleplerin karşılanmasında personelin engellilik durumunun, tedavisinin yapılabileceği sağlık kuruluşu imkanlarının, fiziksel çevre şartlarının ve aile birliğinin korunmasının idarece öncelikle gözetileceği açıkça emredilmiştir. Bu düzenleme, engelli memurların tayin taleplerini sıradan bir personel talebi olmaktan çıkarıp, yerine getirilmesi idare açısından pozitif bir anayasal yükümlülük olan "bağlı yetki" sınırına yaklaştırmaktadır. İdare, engelli memurun nakil talebini soyut "hizmet gerekleri" veya "ihtiyaç bulunmadığı" gibi klişe gerekçelerle reddedemez.

Bir Defaya Mahsus Yer Değiştirme Hakkı ve Hukuki Sınırları

Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik'in Ek 3. maddesinin birinci fıkrası, engelli memura memuriyet hayatında "bir defaya mahsus olmak üzere" mesleki unvanı ve kadro derecesine uygun dilediği bir yere atanma hakkı tanımaktadır. Bu hak kullanılırken memurun bulunduğu ilde veya atanmak istediği ilde herhangi bir çalışma süresini tamamlamış olması şartı aranmaz. Örneğin rotasyona tabi bir öğretmen, sağlık personeli veya vergi denetmeni, bölge hizmet süresi dolmadan bu fıkra hükmüne dayanarak doğrudan istediği ile nakil isteyebilir.

Kamu idarelerinin en sık yaptığı hatalardan biri, personelin bu hakkı bir kez kullandıktan sonra bir daha asla sağlık veya engellilik sebebiyle tayin isteyemeyeceğini savunmaktır. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun yerleşik içtihatları bu idare uygulamasını kesin bir dille iptal etmektedir. Yüksek yargıya göre; "bir defaya mahsus" tanınan hak, hiçbir ilave sağlık gerekçesi veya heyet raporu sunulmaksızın yalnızca engelli kimliğiyle doğrudan kullanılan koşulsuz bir hak niteliğindedir. Bu hak kullanıldıktan sonra dahi, şayet personelin mevcut görev yerinde sağlık durumu ağırlaşmışsa, iklim koşulları engelini tetikliyorsa veya üniversite hastanesi takibi gerekiyorsa, genel sağlık mazereti çerçevesinde mükerrer yer değiştirme talep edilmesinin önünde hiçbir yasal engel bulunmamaktadır.

Bakmakla Yükümlü Olunan Engelli Yakını Sebebiyle Mazeret Tayini

Engellilik mazeretine dayalı yer değiştirme hakkı yalnızca bizzat engelli olan kamu çalışanlarına hasredilmemiştir. Ailesinde bakıma muhtaç birey bulunan memurların mesleki verimliliklerini koruyabilmeleri ve engelli yakınlarının bakımını aksatmamaları amacıyla yönetmelik, aile odaklı bir koruma kalkanı sağlamıştır. Yönetmeliğin Ek 3. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca:

Memurun bakmakla yükümlü olduğu eşi, çocukları, anne veya babasının yetkili sağlık kurumlarından alınmış geçerli engelli sağlık kurulu raporunda "Ağır Engelli" (yeni mevzuata göre "Tam Bağımlı") ibaresinin bulunması halinde memur nakil talebinde bulunabilir. Çocuklar için düzenlenen ÇÖZGER belgesinde ise "Çok İleri Düzeyde Özel Gereksinimi Var", "Belirgin Düzeyde Özel Gereksinimi Var" veya "Özel Koşul Gereksinimi Var (ÖKGV)" seviyeleri bu hak için yasal dayanak oluşturur. Memur, engelli çocuğunun özel eğitim rehabilitasyon merkezine veya eşinin tam teşekküllü onkoloji/nöroloji merkezine daha kolay erişebileceği büyükşehirlere ya da aile büyüklerinin bakım desteği sağlayabileceği memleketine atanma talebinde bulunabilir.

Engelli Memur Tayin Türleri Karşılaştırma Matrisi

Aşağıdaki semantik tablo, 657 Sayılı Kanun ve ilgili mevzuat uyarınca engelli memurların ve engelli yakını bulunan personelin yararlanabileceği yer değiştirme türlerini, yasal şartlarını ve idarenin onay yükümlülüğünü özetlemektedir:

Aday Memurluk Sürecinde Tayin ve Yargı İçtihatları

Kamuda en yaygın mağduriyet alanlarından biri aday memurların yer değiştirme taleplerinde yaşanmaktadır. 657 Sayılı Kanun'un 54. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "Aday olarak atanmış devlet memurunun bir başka kuruma nakli yapılamaz" hükmü, kurum idareleri ve personel daire başkanlıkları tarafından yanlış yorumlanmakta; kendi bünyesindeki il ve ilçe nakillerine de teşmil edilmektedir.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu ve bölge idare mahkemelerinin müstakar kararlarına göre; 54. maddedeki kısıtlama açıkça kurumlar arası nakli hedef almaktadır. Aynı bakanlık veya genel müdürlük bünyesinde görev yapan bir aday memurun, engellilik gerekçesiyle bir ilden başka bir ile atanması kurum içi nakil mahiyetindedir. Aday memurluk süresi boyunca engelli personelin sağlık şartlarının elvermediği veya fiziki erişilebilirliği bulunmayan bir birimde zorla tutulması, hem kişinin yaşam ve tedavi hakkını ihlal etmekte hem de Anayasa'nın angarya yasağı ile bağdaşmamaktadır. Dolayısıyla aday memur, asalet tasdikini (1 veya 2 yılı) beklemeksizin engellilik mazeretine dayanarak yer değiştirme talep etme hakkına tam olarak sahiptir.

Sürekli Görev Yolluğu ve Harcırah Hesaplama Simülasyonu

Engellilik mazeretiyle görev yeri değişen kamu personeline, bu tayin kendi yazılı talebi doğrultusunda gerçekleşmiş olsa dahi 6245 Sayılı Harcırah Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca Sürekli Görev Yolluğu ödenmesi yasal bir haktır. İdarelerin "kendi isteğiyle giden memura yolluk ödenmez" şeklindeki savunmaları Danıştay kararlarıyla bütünüyle hükümsüz kılınmıştır; zira mevzuat mazeret atamalarını zorunlu nakil kategorisinde mütalaa etmektedir.

Aşağıda, 2026 yılı Bütçe Kanunu H Cetveli verilerine göre 4. derecedeki bir engelli memurun eşi ve bir engelli çocuğu ile birlikte Ankara'dan İzmir'e (yaklaşık 590 km) sürekli görevle nakli halinde hak kazanacağı tahmini harcırah dökümü simüle edilmiştir:

• Yevmiye Tutarı (Memur ve Aile Fertleri İçin): Kişi başı günlük 480 TL kabulüyle; Memur için 20 yevmiye (9.600 TL), eş ve çocuk için 10'ar yevmiye (2 x 4.800 TL = 9.600 TL). Ara Toplam: 19.200 TL
• Yol Masrafı (Otobüs / Tren Bileti Rayici): 3 kişi x 950 TL = 2.850 TL
• Değişken Unsur (Mesafe ve Kilometre Katsayısı): 590 km x 480 TL yevmiyenin %5'i (24 TL) = 14.160 TL
• Eşya Taşıma Sabit / Katkı Payı Tutarı: Resmi rayiç üzerinden tahakkuk eden nakliye katsayısı: Yaklaşık 18.500 TL
• Toplam Hak Edilen Sürekli Görev Harcırahı: Yaklaşık 54.710 TL

Adım Adım Kurum İçi Başvuru ve Onay Krokisi

Engelli memurun nakil sürecini idari teamüllere uygun ve sonuç alıcı biçimde yürütmesi için izlemesi gereken resmi adımlar şunlardır:

Birinci Aşama — Güncel Rapor Kontrolü: e-Devlet kapısı e-Rapor sistemi üzerinden Engelli Sağlık Kurulu Raporunuzun veya yakınınızın ÇÖZGER belgesinin geçerlilik süresini ve sisteme eksiksiz yüklendiğini teyit ediniz.

İkinci Aşama — Resmi Başvuru Dilekçesinin Yazılması: 657 Sayılı Kanun Ek Madde 39 ve Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik Ek 3. maddesini açıkça zikreden resmi dilekçenizi hazırlayınız. Dilekçede atanmak istediğiniz ili, tercihen ilçe ve birim adını açıkça belirtiniz.

Üçüncü Aşama — Silsile Yoluyla Teslim (EBYS): Dilekçenizi görev yaptığınız birim amirliğine (okul müdürlüğü, ilçe müdürlüğü veya şube müdürlüğü) EBYS (Elektronik Belge Yönetim Sistemi) üzerinden resmi evrak kaydı alarak teslim ediniz. Evrak kayıt numarasını mutlaka saklayınız.

Dördüncü Aşama — İdarenin 30 Günlük Yasal Cevap Süresi: 2577 Sayılı İYUK Madde 10 uyarınca idarenin başvurunuza 30 gün içinde yazılı bir cevap verme yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu süre içinde cevap verilmemesi zımni ret anlamına gelir.

Beşinci Aşama — İlişik Kesme ve Göreve Başlama: Atama onayınız EBYS üzerinden tebliğ edildikten sonra memuriyet derecenize göre yolluk bildiriminiz hazırlanır. Bulunduğunuz ilden ilişiğinizi keserek 657 SK Madde 62 uyarınca başka yerdeki göreve 15 gün içinde başlayınız.

Ret Kararına Karşı İdare Mahkemesi ve Kurum Başvuru Dilekçesi

Kurum idaresi başvurunuzu norm kadro yetersizliği, hizmet ihtiyacı veya asalet tasdiki gibi hukuken geçersiz gerekçelerle reddederse, idari yargı yoluna başvurulmalıdır. Ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesinde "Yürütmenin Durdurulması" talepli iptal davası açılabilir. Dava açmadan önce süreci hızlandırmak adına Kamu Denetçiliği Kurumu'na (KDK / Ombudsmanlık) ücretsiz şikayet başvurusu yapmak da idare üzerinde güçlü bir tavsiye kararı baskısı oluşturur.

Aşağıda yer alan kurum içi başvuru dilekçesi taslağı, atama talebinde bulunacak tüm memurlar için emsal teşkil edecek hukuki argümanlarla tahkim edilmiştir:

[GÖREV YAPTIĞINIZ İL / İLÇE MÜDÜRLÜĞÜNE]
(Gönderilmek Üzere)
[BAĞLI BULUNULAN BAKANLIK / GENEL MÜDÜRLÜK PERSONEL DAİRESİ BAŞKANLIĞI'NA]

BAŞVURAN PERSONEL    : [Adınız Soyadınız]
T.C. KİMLİK NO       : [11 Haneli Kimlik Numaranız]
SİCİL NUMARASI       : [Kurum Sicil No]
KADRO VE UNVANI      : [Örn: V.H.K.İ. / Öğretmen / Mühendis]
GÖREV YAPTIĞI BİRİM  : [Mevcut Çalıştığınız Birim / İlçe / İl]
TEBLİGAT ADRESİ      : [İkametgah Adresiniz]
TELEFON              : [05XX XXX XX XX]

KONU                 : 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu Ek Madde 39 ve İlgili Atama Yönetmeliği Ek Madde 3 Uyarınca Yer Değiştirme (Tayin) Talebim Hakkındadır.

AÇIKLAMALAR          :
1. Kurumunuz bünyesinde yukarıda belirtilen unvan ve kadro derecesi ile ... tarihinden bu yana asil/aday memur olarak görev yapmaktayım.

2. Ekte sunmuş olduğum yetkili ... Hastanesi tarafından tanzim edilen ... tarihli ve ... sayılı Engelli Sağlık Kurulu Raporu ile tevsik edildiği üzere; şahsım [%... oranında engelli / bakmakla yükümlü olduğum eşim/çocuğum tam bağımlı engelli] statüsündedir.

3. 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu Ek Madde 39 açık hükmü amirdir: "Devlet memurlarından ilgili mevzuatına göre alınan sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engelli olduğu belirtilen memurlar ile ağır engelli raporlu eşi veya bakmakla yükümlü olduğu birinci derece kan hısımları bulunan memurlar, engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelere dayalı olarak yer değiştirme talebinde bulunabilirler."

4. Yine Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik'in Ek 3. maddesi gereğince, engellilik mazeretine dayalı olarak personelin kadrosunun bulunduğu il teşkilatından [Atanmak İstediğiniz İl / Tercih Edilen Birim] emrine atanması gerekmektedir. Danıştay yerleşik kararları uyarınca anılan yasal hakkın kullanımında kadro yetersizliği veya norm kısıtlamaları engel teşkil edemez.

5. Sağlık ve tedavi şartlarımın, aile birliğimin ve fiziksel erişilebilirlik imkanlarımın temini amacıyla, ekteki sağlık kurulu raporum doğrultusunda [İstediğiniz İl] İl Müdürlüğü / Teşkilatı emrine naklen atamamın yapılmasını ve tarafıma sürekli görev yolluğunun tahakkuk ettirilmesini saygılarımla arz ve talep ederim.

EKLER:
1. e-İmzalı ve Onaylı Engelli Sağlık Kurulu Raporu / ÇÖZGER Belgesi,
2. Vukuatlı Nüfus Kayıt Örneği (Engelli yakınları için),
3. Görev Belgesi.

.../.../2026
İmza
[Adınız Soyadınız]

💬 Sıkça Sorulan Sorular

Okurlarımızın en çok merak ettiği sorular ve güncel mevzuat yanıtları:

Engelli memur bir defaya mahsus tayin hakkını kullandıktan sonra tekrar tayin isteyebilir mi?

Evet, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun yerleşik içtihatları uyarınca, engelli memurun "bir defaya mahsus" yer değiştirme hakkını kullanmış olması, ileride sağlık durumunun kötüleşmesi veya aile birliği gibi anayasal haklar çerçevesinde yeniden tayin talep etmesine engel teşkil etmez.

Aday memurken engellilik durumuna bağlı olarak tayin istenebilir mi?

Evet, 657 Sayılı Kanun'un 54. maddesinde yer alan "aday memurun başka kuruma nakli yapılamaz" kuralı kurumlar arası geçişi kapsamakta olup, aynı kurum bünyesinde engellilik mazeretine dayalı il veya ilçe nakillerine engel değildir. Danıştay kararları aday engelli memurların da yer değiştirme hakkından derhal yararlanacağını hükme bağlamıştır.

Kendisi engelli olmayan ancak engelli eşi veya çocuğu olan memur tayin isteyebilir mi?

Evet, Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik Ek Madde 3 uyarınca; memurun bakmakla yükümlü olduğu eşi, çocuğu veya anne-babasının engelli sağlık kurulu raporunda "Ağır Engelli" veya "Tam Bağımlı" ibaresi bulunması durumunda memur doğrudan yer değiştirme talebinde bulunabilir.

Kurum boş kadro veya norm kadro bulunmadığı gerekçesiyle tayin talebini reddedebilir mi?

Hayır, engellilik mazereti anayasal pozitif ayrımcılık kapsamında özel bir kanuni korumadır. İdare, personelin talep ettiği ilde kadro kısıtlamasını öne sürerek talebi doğrudan reddedemez; ilgili il teşkilatında uygun boş pozisyon oluşturmak veya geçici görevlendirme yoluyla nakli sağlamakla yükümlüdür.

Engellilik nedeniyle yer değiştiren memura sürekli görev yolluğu (harcırah) ödenir mi?

Evet, 6245 Sayılı Harcırah Kanunu hükümleri gereğince, personelin kendi talebiyle dahi olsa mevzuatın tanıdığı mazerete istinaden başka bir yere sürekli görevle atanması halinde kendisine ve bakmakla yükümlü olduğu aile bireylerine yol gideri, yevmiye ve değişken harcırah tam olarak ödenir.