EKPSS Başvuru Şartları ve Kura ile Engelli Memur Ataması Rehberi (2026 ÖSYM Kılavuzu)

Kamusal hizmetlerin eşitlik, liyakat ve sosyal devlet ilkeleri temelinde yürütülmesini güvence altına alan Türk kamu personel rejimi, dezavantajlı vatandaşlarımızın kamuda istihdamını özel bir anayasal koruma kalkanına bağlamıştır. Bu korumanın en somut ve kurumsal aracı, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı işbirliğiyle iki yılda bir organize edilen Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı (EKPSS) ve kura yöntemidir. Genel KPSS sınavından tamamen bağımsız bir sınav mimarisine ve değerlendirme kriterlerine sahip olan EKPSS, yalnızca bilgi düzeyini değil, adayın engel durumuna özgü fiziki ve algısal gereksinimlerini de gözeterek tasarlanır. İlköğretim ve ortaokul mezunları noter huzurunda kura çekimi ile istihdama dahil edilirken; lise, ön lisans ve lisans mezunları merkezi yazılı sınav neticesinde aldıkları puan üstünlüğüne göre tercih yapmaktadır. 2026 yılı güncel mevzuat hükümleri, ÖSYM başvuru kılavuzu ve Devlet Memurları Kanunu çerçevesinde hazırlanan bu kapsamlı rehberde; başvuru yeterlilikleri, engel grubu soru kitapçığı farklılıkları, puan hesaplama formülleri, merkezi tercih krokisi ve hatalı işlemlere karşı resmi itiraz adımları en ince idari detaylarıyla incelenmiştir.

1. Hukuki Altyapı: 657 Sayılı Kanun Madde 53 ve EKPSS Yönetmeliği

Engelli bireylerin memuriyet kadrolarına atanması, sıradan bir istihdam teşviki değil, kanun koyucu tarafından idareye yüklenmiş mutlak bir yasal yükümlülüktür. Sürecin temel mevzuat dayanakları şunlardır:

• 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu Madde 53: Kurum ve kuruluşlar bu Kanuna göre çalıştırdıkları personele ait kadrolarda %3 oranında engelli çalıştırmak zorundadır. %3'ün hesaplanmasında ilgili kurum veya kuruluşun taşra ve merkez teşkilatında yer alan serbest memur kadrolarının toplamı esas alınır. Engelli personel istihdamında merkezi sınav ve kura usulü geçerlidir.
• Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı ve Engellilerin Devlet Memurluğuna Alınmaları Hakkında Yönetmelik: 07.02.2014 tarihli ve 28906 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren yönetmelik; sınavın duyurulması, başvuru şartları, sınav kurulları, soru hazırlama ilkeleri, kura çekimi ve tercih protokollerini bağlayıcı kurallara bağlamıştır.
• 5378 Sayılı Engelliler Hakkında Kanun Madde 4: Doğrudan ve dolaylı ayrımcılığı yasaklar; kamu kurumlarının sınav salonlarını, ulaşım imkanlarını ve çalışma alanlarını erişilebilirlik standartlarına uygun hale getirmesini emreder.
• Puan Geçerlilik Süresi Düzenlemesi: Yönetmelik hükümleri gereğince EKPSS sonuçları ile kura kayıtları yapıldığı tarihten itibaren dört (4) yıl süreyle geçerlidir. Bir aday takip eden dönemde yeni bir sınava girerse, tercih sürecinde hangi puanı daha yüksekse o puanı sistem tarafından otomatik olarak aktif kabul edilir.

2. EKPSS ve Kura Başvuru Şartları Nelerdir?

Merkezi atama süreçlerine dahil olabilmek için adayın taşıması gereken genel ve özel şartlar ÖSYM kılavuzlarında açıkça belirtilmiştir:

• T.C. Vatandaşı Olmak: Türk vatandaşı olmak ve 657 sayılı DMK'nın 48. maddesinde belirtilen genel memuriyet şartlarını taşımak.
• Engel Oranı Sınırı: Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik uyarınca yetkili sağlık kurullarından alınmış en az %40 veya üzeri çalışma gücü kaybı oranını gösteren geçerli engelli sağlık kurulu raporuna sahip olmak. Çocuklar için ise ÇÖZGER raporunda en az Hafif Düzeyde ÖGV (%40-%49 karşılığı) veya daha üst bir dereceye sahip bulunmak.
• Öğrenim Durumu Ayrımı:
  • Yazılı Sınava Girecekler: Ortaöğretim (lise), ön lisans (meslek yüksekokulu) veya lisans (fakülte) programlarından mezun olanlar ya da sınavın geçerlilik süresi içinde mezun olabilecek durumda olan öğrenciler.
  • Kuraya Katılacaklar: İlkokul, ortaokul, ilköğretim veya özel eğitim iş uygulama merkezi (okulu) mezunu olan ya da bu okullardan mezun olabilecek durumda olan adaylar.
• Yaş Sınırı: Sınav veya kura başvuru tarihi itibarıyla 18 yaşını doldurmuş olmak. Bir meslek veya sanat okulunu bitirenler için Türk Medeni Kanunu'nun 12. maddesine göre mahkemece kazai rüşt (ergin kılınma) kararı verilmiş olması şartıyla 15 yaşını dolduranlar da başvurabilir. Memuriyette genel üst yaş sınırı ise 65 yaştır; EKPSS için özel bir genç yaş tavanı aranmaz.

3. Sınavlı EKPSS ile Kura Usulü Karşılaştırma Matrisi

Adayın eğitim seviyesine ve engel grubuna göre atama prosedürleri köklü farklılıklar gösterir. Aşağıdaki tablo iki yöntemin idari ve teknik parametrelerini karşılaştırmalı olarak özetlemektedir:

4. Engel Gruplarına Göre Sınav ve Soru Kitapçığı Uyarlamaları

EKPSS'de her adaya tek tip soru kitapçığı verilmez. Adaylar başvuru sırasında ibraz ettikleri sağlık kurulu raporundaki teşhis ve engel alanlarına göre 4 ana grupta sınıflandırılır:

• 1. Genel Engelliler Grubu: Ortopedik, görme sisteminde kısmi kusuru bulunanlar, iç hastalıkları (diyaliz, onkoloji, kardiyoloji) ve konuşma-dil bozukluğu olanları kapsar. Standart puntolu kitapçık ve genel müfredat uygulanır.
• 2. Görme Engelliler Grubu:
  • Az Gören Adaylar: Talepleri doğrultusunda 16 veya 18 punto büyüklüğünde basılmış soru kitapçığı tahsis edilir; 20 dakika ek süre hakkı verilir.
  • Tam Görme Engelliler: Şekilli, grafikli ve görsel içerikli sorulardan muaf tutulurlar. Sınav salonunda adayın adına ÖSYM tarafından görevlendirilen bir "Okuyucu" ve "İşaretleyici" eşliğinde tek kişilik salonda sınava alınırlar. Ek süreleri 20 dakikadır.
• 3. İşitme Engelliler Grubu: Doğuştan veya küçük yaşta işitme kaybı yaşayıp dil ediniminde kavram kısıtlılığı bulunan adaylar için Türkçenin dilbilgisi ve soyut kavram yapısı sadeleştirilmiş özel soru kitapçığı hazırlanır. Cihaz kullanan adaylar için sınav salonunda elektronik sinyal kontrolü ve özel gözetmen tahsis edilir.
• 4. Zihinsel Engelliler Grubu: Sağlık raporunda hafif veya orta düzeyde zihinsel yetersizlik (mental retardasyon) tanısı bulunan adayları kapsar. Sorular yalın, somut, karmaşık muhakeme gerektirmeyen bir dille kurgulanır. Talep edilmesi halinde adaya okuyucu-işaretleyici desteği sağlanır ve tekli salonda sınava giriş hakkı tanınır.

5. EKPSS Puan Hesaplama Modeli ve Kadro Dağılım Simülasyonu

EKPSS sınavında uygulanan Genel Yetenek ve Genel Kültür testlerinde her test 30'ar sorudan müteşekkildir. Değerlendirmede 4 yanlış cevap 1 doğru cevabı götürür. Netler hesaplandıktan sonra ÖSYM standart sapma formülü devreye girer:

Standart Puan Formülü:

Örnek Kadro ve Atama Simülasyonu:

Bakanlıklar ve kamu iktisadi teşekkülleri bünyesinde çalışan toplam 10.000 dolu memur kadrosu bulunan örnek bir kamu kurumunun engelli personel zorunluluğu şöyle hesaplanır:

• Toplam Serbest Memur Sayısı: 10.000 Kadro
• Yasal %3 Kontenjan Sınırı: 10.000 * 0,03 = 300 Engelli Memur
• Kurumda Halen Görev Yapan Engelli Memur: 180 Kişi
• Kurumun ÖSYM'ye Bildirmek Zorunda Olduğu Açık Kontenjan: 300 - 180 = 120 Yeni Kadro

Bu 120 kadronun dağılımı kurumun hizmet gereksinimine göre lisans, ön lisans, ortaöğretim ve kura arasında bölüştürülerek Devlet Personel Başkanlığı ve ÖSYM Tercih Kılavuzu'na yansıtılır.

6. Adım Adım Başvuru ve Tercih Yol Haritası (e-Devlet ve ÖSYM AİS)

İlk kez EKPSS veya kura başvurusu yapacak bir adayın izlemesi gereken idari adımlar şu şekildedir:

1. Aşama 1: ASHB İl Müdürlüğünden "Ön Kabul ve Taahhüt Beyanı Belgesi" Alınması: Sınava veya kuraya ilk kez başvuracak adaylar, geçerli engelli sağlık kurulu raporları, diploma ve kimlikleri ile ikamet ettikleri ildeki Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne şahsen giderler. Burada adayın engel grubu sisteme kodlanır ve onaylı Ön Kabul Belgesi verilir. Bu işlem yapılmadan ÖSYM sistemine kayıt olunamaz.
2. Aşama 2: ÖSYM Başvuru Merkezine Kayıt: Ön Kabul Belgesi ile birlikte ÖSYM Başvuru Merkezine (veya ÖSYM AİS üzerinden fotoğraflı T.C. kimlik kartı ile) müracaat edilerek sınav/kura kaydı oluşturulur. Engel grubuna uygun refakatçi ve kitapçık talepleri sisteme işlenir.
3. Aşama 3: Sınav Ücretinin Yatırılması: Kılavuzda belirtilen bankalar veya ÖSYM e-İşlemler "Ödemeler" sayfası üzerinden sınav/kura ücreti yatırılır (Kura ücreti cüzi bir idari kayıt harcıdır; sınav ücreti ise Bakanlık desteği ile indirimli tutulur).
4. Aşama 4: Sınava Giriş ve Sonuçların İlanı: Belirlenen merkezlerde sınava girilir ve yaklaşık 1 ay sonra ÖSYM Sonuç Belgesi açıklanır.
5. Aşama 5: Merkezi Tercihlerin Yapılması: Kamu kurumlarının açtığı boş kadrolar yayımlandığında, adaylar mezuniyet alan kodları (nitelik kodları) ve EKPSS puan sıralamalarına göre en fazla 30 tercih yaparlar. Yerleştirmeler puan üstünlüğü esasına göre merkezi algoritma ile tamamlanır.

7. Sınav Sonucu ve Engel Kodu Uyuşmazlığı İtiraz Dilekçesi

Adayın engel grubunun sisteme hatalı işlenmesi, soru kitapçığının raporda belirtilen engel tipine aykırı verilmesi veya puan hesaplamasında maddi hata bulunması durumunda ÖSYM Başkanlığına sunulacak resmi itiraz dilekçesi örneği:

8. Yargı Kararları ve Danıştay İçtihatları: Engelli Memurun Korunması

Engelli memurların yalnızca atanması değil, atandıktan sonraki çalışma koşulları da yüksek yargı kararlarıyla titizlikle korunmaktadır. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun yerleşik içtihatları gereğince; kamu idareleri atanan engelli personeli kendi engel durumuna ve sağlık raporundaki kısıtlamalarına uymayan ağır, fiziki efor gerektiren veya engelini artırıcı nitelikteki birimlerde çalıştıramaz.

Ayrıca 657 Sayılı DMK Ek Madde 39 uyarınca; engelli memurlara ve bakmakla yükümlü olduğu engelli yakını bulunan memurlara istekleri dışında gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez. Aday memurluk döneminde dahi engellilik durumunun gerektirdiği fiziki çalışma ortamı düzenlemelerinin (rampa, ergonomik masa, ekran okuyucu yazılım vb.) idarece sağlanmaması idari yargıda hizmet kusuru sayılmaktadır.