Engelliler İçin Erken Emeklilik ve Malulen Emeklilik Kılavuzu

Engelliler için emeklilik rehberi, doğuştan engelli olan SSK’lı, Bağ-Kur’lu ya da memur olarak çalışan veya işe girdikten sonra engelli olan tüm engelli çalışanlar erken emeklilik hakkına sahip engelliler için erken emeklilik ve engelliler için emeklilik rehberi haberimizde…

İçindekiler 17 Bölüm

1. 1. Sosyal Güvenlik Reformu Öncesi ve Sonrası Emeklilik Kriterleri
2. 2. SSKlı Engellilerin Hakları
3. 3. Eski Mevzuat Kapsamında İşe Başlayanlar
4. 4. Yeni Sosyal Güvenlik Kanunu Kapsamında Başlayanlar
5. 5. BAĞ-KURlu Engellilerin Emekliliği Nasıl Olacak?
6. 6. Memur Engellilerin Emekliliği
7. 7. Engelli Erken Emekliliği ile Malulen Emeklilik Karşılaştırma Matrisi
8. 8. Yasal Mevzuat ve Kamu Denetimi Çerçevesi
9. 9. İdari Başvurularda Resmi İtiraz ve Yargı Yolları
10. 10. Engelli Emekliliğinde Askerlik ve Doğum Borçlanması Formülü
11. 11. Maluliyet Emekliliği ile Engelli Vergi İndirimi Emekliliği Arasındaki Temel Farklar
12. 12. 💬 Sıkça Sorulan Sorular
13. └─ Doğuştan engeli olan biri malulen emekli olabilir mi?
14. └─ Engelli erken emekliliğinde yaş şartı aranır mı?
15. └─ Engelli emeklisi olduktan sonra çalışmaya devam edersem maaşım kesilir mi?
16. └─ Malulen emeklilik başvurusu nereye yapılır?
17. └─ Vergi indirimi belgesi olmadan engelli erken emeklisi olunabilir mi?

Engellilerin emeklilik şartları konusunda ise 1 Ekim 2008 tarihi milat sayılıyor. Bu tarihte uygulamaya giren yeni sosyal güvenlik kanunu engelli çalışanlara bazı istisnalar tanıyor. Hal böyle olunca da 1 Ekim 2008 önce işe başlayanlar ile 1 Ekim 2008 sonrası işe başlayanların emeklilik süreleri de değişiyor.

Sosyal Güvenlik Reformu Öncesi ve Sonrası Emeklilik Kriterleri

1 Ekim 2008’den önce işe başlayan engelli çalışanların emeklilik şartları SSK’lı, memur ve Bağ-Kurlu statüsüne göre farklılık gösteriyor ve kademeli bir emeklilik şartı getiriyor. Çalışanlar, engellilik derecesine göre, 1 Ekim 2008 tarihi ve sonrasında, yaş şartı olmaksızın emekli hakkı elde etmek için üç şartı yerine getirmeleri gerekiyor.

– Çalışma gücünde kayıp oranı yüzde 40-49 arası olanlar, 18 yıl çalışıp, 4680 gün prim ödemeleri halinde emekli olabiliyor.

– Çalışma gücünde kayıp oranı yüzde 50-59 arası olanlar, 16 yıl çalışıp, 4320 gün prim ödemeleri halinde emekli olabiliyor.

– Çalışma gücünde kayıp oranı yüzde 60 ve üzeri olanlar, 15 yıl çalışıp, 3960 gün prim ödemeleri halinde emekli olabiliyor.

Yeri gelmişken şunu da belirteyim, ilk işe başlanan tarihten önce engelli olanlar malulen emekli olamıyor, vergi indiriminden dolayı erken emekli olabiliyor. Ancak işe başladıktan sonra herhangi bir nedenden sakat kalan ve bu sakatlığını da kurul raporu ile tasdik ettirenler hem malulen hem de vergi indiriminden dolayı emekliliğe hak kazanabiliyor.

SSKlı Engellilerin Hakları

Engelli çalışanların emekliliği konusunda 1 Ekim 2008 tarihi önemli, çünkü Sosyal Sigortalar Kanunu 1 Ekim 2008’de yürürlüğe girdi. Buna göre, 1 Ekim 2008 öncesi ve 1 Ekim 2008 sonrası olarak emeklilik şartları da değişiyor.

Eski Mevzuat Kapsamında İşe Başlayanlar

1 Ekim 2008 öncesinde ilk defa çalışmaya başlayan ve çalışmaya başladığında da 2/3 oranında hastalık ya da özrü bulanan; bundan dolayı da sakatlık aylığından yararlanamayan kişiler; 15 yıldan beri sigortalı olmaları ve en az 3600 gün prim ödemeleri halinde, yaşları ne olursa olsun emekliliğe hak kazanıyorlar. Yine 1 Ekim 2008 öncesi çalışmaya başlayan ve sakatlığı nedeniyle vergi indiriminden yararlanan sigortalılar için kademeli bir emeklilik süresi uygulanıyor. Tabloda; SSK’lı çalışanların, işe giriş tarihlerine, engelli rapor oranına, derecesine göre ne zaman emekli olacakları yer alıyor.

Yeni Sosyal Güvenlik Kanunu Kapsamında Başlayanlar

Çalışmaya başladığı tarihten önce engelli olması halinde sakatlık aylığı kapsamında tutulan sigortalılar en az 15 yıldan beri sigortalı olmaları ve en az 3960 gün prim ödemeleri halinde emekli olabilir, emekli aylığı alabilirler. Bu koşul, 2015 tarihinden sonra işe girenler için geçerlidir. Bu tarihten önce işe girenler ise tablodaki gibi engelli rapor oranına ve derecesine, işe giriş tarihine göre emekliliğe hak kazanacaklardır. Daha açık bir anlatımla 1 Ocak 2015 tarihinden önce işe girenler için kademeli bir emeklilik durumu vardır. Buna göre de;

1 Ekim 2008 ile 31 Aralık 2008 tarihleri arasında işe girenler 3700 gün prim ödeyerek emekli olacak. 1 Ocak 2009 ile 31 Aralık 2009 arasında işe girenler 3800 gün prim ödeyerek emekli olacak. 1 Ocak 2010 ile 31 Aralık 2010 arasında işe girenler 3900 gün prim ödeyerek emekli olacak. 1 Ocak 2011 ile 31 Aralık 2011 arasında işe girenler ise 3960 gün prim ödeyerek emekliliğe hak kazanacak.

BAĞ-KURlu Engellilerin Emekliliği Nasıl Olacak?

1 Ekim 2008’de uygulamaya giren yeni sosyal güvenlik kanunu ile gelen değişikliklerden biri de engelli olup da Bağ-Kur’lu olarak çalışanlara da emeklilik hakkı tanınması oldu. Böylece, 4/b’li yani Bağ-Kur’lu olanlar da SSK’lılar (4/a) gibi erken emeklilik hakkını elde etti. İlk defa sigortalı olduğu tarihten önce engelli olduğu için malullük aylığı bağlanmayanlar, 1 Ekim 2008 tarihinden sonra başvurmaları halinde, belirli süre çalışma ve belirli süre prim ödemeleri halinde emekliliğe hak kazanıyorlar. Engelli durumu yüzde 60 ve fazla olanlar 15 yıldan beri sigortalı olmaları ve 3960 gün prim ödemeleri halinde yaş şartı aranmadan emekli olabiliyor. Engelli durumu yüzde 50-59 arası olanlar ise 16 yıl çalışmaları ve 4320 gün prim ödemeleri halinde emekliliğe hak kazanıyor. Engellilik hali yüzde 40-49 arasında olanlar ise 18 yıl çalışmaları ve 4680 gün prim ödemeleri halinde, yine yaş şartı aranmadan emekli olabiliyor.

Memur Engellilerin Emekliliği

ENGELLİ OLANLAR: Memurluğa sakat kadrosu ile başlayanlar ve memur olmadan önce yüzde 40 ve daha fazla engelli raporu bulunanlar 15 yıllık (5400 gün) çalışma süresi bitiminde emekliliğe hak kazanıyorlar.

DOĞUŞTAN ENGELLİ OLANLAR: Memurluğa başlamadan önce en az yüzde 40 oranında engelli olan (sağlık kurulu raporuna göre) ve yine yüzde 40 oranında doğuştan engelli olanlar 15 yıl (5400 gün) prim ödemeleri halinde emekli olabiliyor.

SONRADAN ENGELLİ OLANLAR: Memurluğa başladıktan sonra herhangi bir nedenden çalışma gücünde kayıp olması halinde, yani engelli hale gelmesi halinde, bu durumu da sağlık kurulu raporu ile tescillenmesi halinde emekli olabiliyorlar. Ancak emeklilik hali engelli durumuna göre değişiyor. Şöyle ki; yüzde 50 ile yüzde 59 arasında çalışma gücünde kayıp olanlar en az 5760 gün prim yatırmış olmaları halinde emekliliğe hak kazanabiliyor. Çalışma gücünde yüzde 40 ila yüzde 49 arasında kayıp olanlar ise en az 6480 gün prim ödemeleri halinde emekli olabiliyor.

Haber kaynak: Noyan Doğan – hurriyet.com.tr
hurriyet.com.tr/yazarlar/noyan-dogan/engelliler-icin-emeklilik-rehberi-40801107

Engelli Erken Emekliliği ile Malulen Emeklilik Karşılaştırma Matrisi

5510 sayılı Kanun kapsamında engelli çalışanlara sunulan iki ayrı emeklilik modeli:

Yasal Mevzuat ve Kamu Denetimi Çerçevesi

Sosyal güvenlik ve engelli refahı politikaları, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 61. maddesinde yer alan 'Devlet, engellilerin korunmasını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır' ilkesi doğrultusunda şekillenmektedir. Hak sahiplerinin yararlandığı muafiyet, indirim ve yardım transferleri doğrudan yasa maddelerine dayanmaktadır.

Hak sahiplerinin sosyal desteklerden faydalanırken beyan ettikleri ikametgah, hane geliri, sağlık kurulu raporu ve araç kullanım şartları Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsmanlık), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu müfettişlerince düzenli olarak taranmaktadır. Herhangi bir hak kaybı veya usulsüz ceza tahakkuku ile karşılaşmamak adına yasal sürelere ve idari bildirim zorunluluklarına riayet edilmesi kanuni mecburiyettir.

İdari Başvurularda Resmi İtiraz ve Yargı Yolları

Kamu kurumlarının veya belediyelerin tesis ettiği idari işlemlere karşı vatandaşlarımızın anayasal hak arama hürriyeti saklıdır. Başvurunun reddedilmesi, yardımın haksız kesilmesi veya yersiz ödeme borcu çıkarılması durumlarında hak sahipleri kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde işlemi yapan idareye itiraz dilekçesi sunabilirler. İdareden olumsuz cevap alınması veya 30 gün içinde cevap verilmemesi halinde 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu gereğince yetkili İdare Mahkemesi nezdinde yürütmeyi durdurma talepli iptal davası açılabilir.

Engelli Emekliliğinde Askerlik ve Doğum Borçlanması Formülü

Prim gün sayısı veya sigortalılık süresi eksik olan engelli çalışanlar, 5510 sayılı Kanun'un 41. maddesi kapsamında borçlanma imkanlarından faydalanabilirler. Erkek sigortalılar fiili askerlik sürelerini borçlanarak sigorta başlangıç tarihlerini geriye çekebilir ve eksik primlerini tamamlayabilirler. Kadın engelli sigortalılar ise doğum borçlanması ile her çocuk için iki yıla kadar (toplamda üç çocuk için altı yıla kadar) prim kazanabilirler.

Ayrıca ağır engelli çocuğu bulunan çalışan annelere 5510 sayılı Kanun 28. maddesi gereğince ilave fiili hizmet zammı (yıpranma payı) verilir; çalıştıkları her dört yıla bir yıl ilave prim eklenir ve bu süre emeklilik yaş haddinden doğrudan düşülür.

Maluliyet Emekliliği ile Engelli Vergi İndirimi Emekliliği Arasındaki Temel Farklar

Sosyal güvenlik mevzuatımızda engelli bireylerin erken emeklilik hakları incelenirken iki müessese sıklıkla birbiriyle karıştırılmaktadır: 5510 sayılı Kanun'un 25. maddesinde düzenlenen "Malullük Emekliliği" ile aynı Kanun'un 28. maddesinde düzenlenen "Engelli Yaşlılık Emekliliği". Bu iki sistem hem aranan şartlar hem de emeklilik sonrası çalışma hakları bakımından bütünüyle farklı hukuki sonuçlar doğurur.

Malullük emekliliğinde sigortalının ilk defa sigortalı olduğu tarihte malul derecesinde (en az yüzde altmış) rahatsızlığının bulunmaması, bu kaybın sonradan çalışma hayatı sürecinde ortaya çıkmış olması şarttır. En az on yıllık sigortalılık süresi ve bin sekiz yüz gün prim ödemesi aranır; ancak sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli ise on yıllık süre şartı aranmaksızın sadece bin sekiz yüz gün primle malulen emekli olabilir. En kritik ayrım ise malullük aylığı alan bir kişinin yeniden sigortalı olarak çalışmaya başlaması durumunda malullük aylığının kesilmesidir.

Buna karşılık engelli yaşlılık emekliliğinde (vergi indirimi yoluyla erken emeklilik) sigortalılık öncesi veya sonrası rahatsızlık ayrımı yapılmaz. Yüzde kırk ve üzeri çalışma gücü kaybı olan her çalışan kademeli prim ve yıl şartını tamamlayarak emekli olabilir ve en mühimi, emekli olduktan sonra Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ödeyerek çalışmaya devam edebilir; emekli maaşları hiçbir surette kesilmez.

💬 Sıkça Sorulan Sorular

Okurlarımızın en çok merak ettiği sorular ve güncel mevzuat yanıtları:

Doğuştan engeli olan biri malulen emekli olabilir mi?

Hayır, ilk sigortalı olduğu tarihte yüzde 60 ve üzeri engeli olanlar malulen değil, engelli erken emekliliği kapsamında emekli olabilirler.

Engelli erken emekliliğinde yaş şartı aranır mı?

Hayır, gerekli sigortalılık süresi ve prim gün sayısını dolduran engelli çalışanlar yaşlarını beklemeden derhal emekli olurlar.

Engelli emeklisi olduktan sonra çalışmaya devam edersem maaşım kesilir mi?

5510 sayılı Kanun 28. maddeden emekli olan 4/a sigortalıları, Sosyal Güvenlik Destek Primi ödeyerek hem maaş alıp hem de çalışabilirler.

Malulen emeklilik başvurusu nereye yapılır?

Son çalışmanın bağlı olduğu SGK İl Müdürlüğü veya Sosyal Güvenlik Merkezi'ne tahsis talep dilekçesiyle başvurulur; SGK hastaneye sevk eder.

Vergi indirimi belgesi olmadan engelli erken emeklisi olunabilir mi?

1 Ekim 2008 öncesi sigorta girişi olan 4/a çalışanlarının vergi indirim belgesi alması zorunludur; 2008 sonrası girenlerde ise SGK Sağlık Kurulu raporu inceler.