Üniversite Sınavında (YKS) ve LGS'de Engelli Öğrencilere Ek Puan, Ek Süre ve Özel Salon Hakları

Üniversite sınavı (YKS) ve LGS'de engelli öğrencilere tanınan ek süreler, tek kişilik özel salon tahsisi, okuyucu-işaretleyici desteği, medikal cihaz izinleri ve ÖSYM sınav tedbir
İçindekiler
14 Bölüm
- 1. Sınav Haklarının Hukuki Çerçevesi ve Yasal Güvenceler
- 2. Engel Gruplarına Göre Sınav Tedbirleri ve Süre Matrisi
- 3. YKS Ek Süre ve Puan Hesaplama Simülasyonu
- 4. LGS Sınav Tedbir Hizmetleri ve RAM Başvuru Adımları
- 5. ÖSYM Aday İşlemleri Sisteminde Engelli Kayıt Rehberi
- 6. ÖSYM ve MEB Sınav Tedbiri Talep Dilekçesi
- 7. Danıştay ve Kamu Denetçiliği Kurumu Emsal Kararları
- 8. Üniversiteye Yerleşme Sonrası Öğrenim ve Harç Muafiyeti
- 9. 💬 Sıkça Sorulan Sorular
- └─ YKS ve LGS'de engelli öğrencilere ek süre ne kadar verilir?
- └─ Engelli öğrencilere üniversiteye girişte doğrudan ek puan verilir mi?
- └─ Tek kişilik özel salonda sınava girmek için hangi belgeler gerekir?
- └─ Okuyucu ve işaretleyici tahsis edilen aday soru kitapçığını kendisi okuyabilir mi?
- └─ Tekerlekli sandalye kullanan adaylar için sınav salonu nasıl belirlenir?
Eğitim hakkı, anayasal güvence altındaki en temel yurttaşlık haklarının başında gelir. Türkiye'de her yıl milyonlarca adayın katıldığı Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) ve Liselere Geçiş Sistemi (LGS) oturumlarında, özel gereksinimli bireylerin akranlarıyla eşit ve adil koşullarda yarışabilmesi devlete yüklenmiş anayasal bir yükümlülüktür.
Fiziksel, duyusal, zihinsel veya kronik rahatsızlığı bulunan öğrencilerin karşılaştığı engelleri ortadan kaldırmak amacıyla Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) ile Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) kapsamlı sınav tedbirleri uygulamaktadır. Bu rehber; 2026 yılı güncel mevzuatı ışığında engelli öğrencilere tanınan ek süreler, tek kişilik özel salon tahsisi, okuyucu ve işaretleyici refakati, medikal cihaz izinleri ve ek puan olanaklarını bütüncül olarak açıklamaktadır.
Sınav Haklarının Hukuki Çerçevesi ve Yasal Güvenceler
Özel gereksinimli öğrencilerin sınavlarda pozitif ayrımcılığa tabi tutulması keyfi bir uygulama olmayıp doğrudan kanunla düzenlenen bağlayıcı bir zorunluluktur. Bu alanın temel normatif dayanağını 5378 Sayılı Engelliler Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr) oluşturur. Kanunun 15. maddesi; hiçbir gerekçeyle engellilerin eğitim almasının engellenemeyeceğini, engelli bireylerin eğitim ortamlarının, sınavlarının ve ders materyallerinin erişilebilir hale getirilmesinin zorunlu olduğunu açıkça hükme bağlamıştır.
Yükseköğretim düzeyinde ise 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu (mevzuat.gov.tr) ve YÖK Engelli Öğrenci Komisyonu ilkeleri esastır. Bu düzenlemeler, üniversiteye giriş basamağında adayların engel türüne uygun sınav ortamlarının hazırlanmasını emreder. Ortaöğretime geçişte ise 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu ile Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği hükümleri geçerlidir. İlgili yasal hakların temelini oluşturan sağlık değerlendirmeleri hakkında bilgi edinmek için sitemizdeki mevzuat ve raporlar bölümümüzü ziyaret edebilirsiniz.
Sınav tedbirlerinden yararlanmanın ilk adımı geçerli bir sağlık belgesine sahip olmaktır. 18 yaş altındaki adaylar için Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER), 18 yaşını doldurmuş bireyler içinse Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu aranır. Raporunda özel gereksinimi veya engel oranı tevsik edilen adaylar sınav takviminde belirtilen süreler içinde ilgili kurumlara başvurarak haklarını resmi kayda geçirmek zorundadır.
Engel Gruplarına Göre Sınav Tedbirleri ve Süre Matrisi
Her öğrencinin karşılaştığı kısıtlılık birbirinden farklıdır. Bu nedenle ÖSYM ve MEB, tek tip bir kolaylık yerine engel türüne ve derecesine göre özelleştirilmiş destek paketleri sunmaktadır. Aşağıdaki karşılaştırma matrisinde, temel engel grupları doğrultusunda tanımlanan ek süreler, salon türleri ve refakatçi hakları ayrıntılı olarak listelenmiştir:
| Engel Grubu | Tanımlanan Ek Süre (YKS / LGS) | Tahsis Edilen Salon Türü | Görevlendirilen Refakatçi | İzin Verilen Özel Araç / Gereç |
|---|---|---|---|---|
| Total Görme Engelliler | TYT: +30 dk, AYT: +30 dk / LGS: +15/+20 dk | Tek Kişilik Özel Salon | 1 Okuyucu + 1 İşaretleyici Öğretmen | Kabartma yazı (Braille) daktilosu veya tableti |
| Az Gören Öğrenciler | TYT: +30 dk, AYT: +30 dk (Büyütülmüş kitapçıkla) | Engelli Salonu veya Tek Kişilik Salon | Talep halinde İşaretleyici | 16 veya 24 punto kalın puntolu soru kitapçığı, büyüteç |
| Ortopedik / Bedensel Engel | Yalnızca elleri kullanamama durumunda ek süre | Zemin Kat, Asansörlü Erişilebilir Salon | El/kol kısıtında İşaretleyici | Tekerlekli sandalye, ortopedik minder, ayarlanabilir masa |
| İşitme Engelliler | TYT: +30 dk, AYT: +30 dk / LGS: +15/+20 dk | Akustik Yalıtımlı Engelli Salonu | Gerektiğinde İşaret Dili Bilen Gözetmen | İşitme cihazı veya biyonik kulak (koklear implant) pili |
| Otizm / DEHB / Özgül Öğrenme | TYT: +30 dk, AYT: +30 dk / LGS: +15/+20 dk | Müstakil Tek Kişilik Sessiz Salon | 1 Okuyucu + 1 İşaretleyici Öğretmen | Gürültü önleyici kulak tıkacı, stres giderici yumuşak nesne |
| Kronik Hastalık (Diyabet, Epilepsi) | Süre uzatımı verilmez; ek tuvalet ve ara izni verilir | Tuvalete Yakın Zemin Kat Salonu | Refakatçi gözetmen | İnsülin pompası, glikoz sensörü, meyve suyu ve paketli bisküvi |
YKS Ek Süre ve Puan Hesaplama Simülasyonu
Sınavlarda tanımlanan ek süreler, adayın soru başına düşen işlem kapasitesini belirgin biçimde artırır. Standart adaylar ile sınav tedbiri uygulanan adaylar arasındaki oturum süreleri ve soru başına dakika dağılımı aşağıdaki simülasyon modelinde netleştirilmiştir:
Temel Yeterlilik Testi (TYT) oturumunda standart süre 165 dakikadır. 120 sorunun yer aldığı bu sınavda aday başına soru başına düşen süre 1,375 dakikadır (yaklaşık 1 dakika 22 saniye). Sağlık kurulu raporu doğrultusunda 30 dakikalık ek süre hakkından faydalanan bir engelli aday için toplam oturum süresi 195 dakikaya çıkar. Bu durumda soru başına düşen ortalama süre 1,625 dakikaya (1 dakika 37 saniye) yükselir. Okuyucu refakati alan görme engelli bir öğrenci için bu fazladan 15 saniyelik birim süre, soru metnini iki defa dinleme ve anlama imkanı sunar.
Alan Yeterlilik Testleri (AYT) oturumunda ise standart 180 dakikalık süreye 30 dakika ilave edilerek toplam oturum 210 dakikaya ulaştırılır. 80 soru çözen bir aday için soru başına düşen süre 2,25 dakikadan 2,62 dakikaya çıkar. Yabancı Dil Testi (YDT) oturumunda verilen 20 dakikalık ek süre ise 120 dakikalık temel süreyi 140 dakikaya taşır.
Ek puan mekanizmasında ise yaygın bilinen bir yanlış bulunmaktadır. Üniversiteye yerleştirme puanına doğrudan sırf engelli olunduğu gerekçesiyle ham puan eklemesi yapılmaz. Ancak 2547 sayılı Kanun ve YÖK Yerleştirme Esasları uyarınca şu hayati ayrıcalıklar tanınır:
- Özel Yetenek Sınavlarında Taban Puan İndirimi: Beden eğitimi, güzel sanatlar, konservatuvar gibi özel yetenek sınavıyla öğrenci alan yükseköğretim programlarına başvuruda engelli adaylar için TYT taban puan şartı 100 puana kadar düşürülebilir. Normal adaylar için belirlenen baraj puanlarını aşamayan adaylar bu sayede yetenek sınavlarına dahil edilir.
- YÖK Engelli Kontenjanı: Yükseköğretim Kurulu her yıl devlet üniversitelerinde belirlenen lisans ve ön lisans programlarına engelli öğrenciler için genel kontenjan dışında ilave kontenjan tahsis eder. Puanı ilgili bölüme yetmeyen engelli aday, yalnızca diğer engelli adaylarla kendi içinde sıralanarak bu kontenjanlara yerleştirilir.
- Ön Lisans Ek Katsayısı: Meslek lisesi özel eğitim sınıflarından mezun olan engelli öğrencilere, bitirdikleri alanın devamı niteliğindeki 2 yıllık meslek yüksekokulu tercihlerinde 0,06 ek katsayı uygulanarak yerleştirme puanları yükseltilir.
LGS Sınav Tedbir Hizmetleri ve RAM Başvuru Adımları
Liselere Geçiş Sistemi (LGS) kapsamında 8. sınıf öğrencilerine sunulan sınav tedbir hizmetleri, doğrudan Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü ile Rehberlik ve Araştırma Merkezleri (RAM) koordinasyonunda yürütülür. LGS oturumlarında hak kaybı yaşamamak için izlenmesi gereken idari adımlar aşağıda özetlenmiştir:
- Okul İdaresi ile Ön Görüşme: Öğrencinin velisi, eğitim öğretim yılının başında veya en geç sınav kılavuzu yayınlandığı hafta kayıtlı olunan okul müdürlüğüne başvurarak öğrencinin özel eğitim ihtiyacını bildirir.
- RAM Randevusu ve MEBBİS İncelemesi: Okul idaresi, öğrenciyi bağlı bulunduğu ilçedeki Rehberlik ve Araştırma Merkezi'ne yönlendirir. RAM bünyesindeki Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu, çocuğun ÇÖZGER raporunu, eğitsel değerlendirme formunu ve okul gözlem raporlarını inceleyerek MEBBİS RAM Modülü'ne adayın sınav tedbir kararını işler.
- Sınav Tedbir Kararının Kesinleşmesi: Kurul; öğrencinin tek kişilik salonda mı, az görenler salonunda mı yoksa refakatçi eşliğinde mi sınava gireceğini belirler. Birinci oturum için 15 dakika, ikinci oturum için 20 dakika ek süre kararı sisteme girildikten sonra veliye onaylı bir nüsha teslim edilir.
- Sınav Giriş Belgesinin Kontrolü: Sınav tarihinden en az bir hafta önce e-Okul veli bilgilendirme sistemi üzerinden çıkartılan fotoğraflı sınav giriş belgesinde "Sınav Tedbir Hizmeti: Tek Kişilik Salon / Ek Süre" ibaresinin yer alıp almadığı titizlikle kontrol edilir.
ÖSYM Aday İşlemleri Sisteminde Engelli Kayıt Rehberi
YKS oturumlarına girecek engelli ve kronik hasta adayların ÖSYM Aday İşlemleri Sistemi (AİS) üzerinden sağlık durumlarını hatasız olarak tescil ettirmeleri gerekir. YKS başvuru süresi bittikten sonra yapılan sağlık bildirimleri kural olarak bir sonraki yıla kadar işleme alınmaz. Kayıt süreci şu basamaklarla yürütülür:
- AİS Girişi ve Bilgi Kontrolü: Aday, T.C. kimlik numarası ve e-Devlet şifresi ile ais.osym.gov.tr adresine giriş yapar. Profil menüsünde yer alan 'Sağlık / Engel Durumu' sekmesi kontrol edilir. Sağlık Bakanlığı e-Rapor sistemiyle entegre olan güncel raporlar çoğu zaman ekranda otomatik görüntülenir.
- Engelli Sağlık Durumu Bildirim Formunun İndirilmesi: ÖSYM YKS Kılavuzunun ekinde yer alan 'Engelli/Sağlık Durumu Bildirim Formu' bilgisayara indirilerek çıktısı alınır. Aday; okuyucu, işaretleyici, büyük puntolu soru kitapçığı, tekerlekli sandalye erişimi veya medikal cihaz taşıma taleplerinden durumuna uygun olan kutucukları işaretler.
- Hekim Raporu ve Epikrizin Eklenmesi: Formun hekim onaylı bölümü veya adayın mevcut ÇÖZGER / Erişkin Raporunun noter veya hastane başhekimliği onaylı sureti hazırlanır. Sürekli kullanılan cihazlar (insülin pompası, işitme cihazı, ortez, protez) için cihazın marka ve modelini belirten hekim raporu evrak dosyasına eklenir.
- ÖSYM Sınav Koordinatörlüğüne Şahsen Teslim: Hazırlanan evrak dosyası, başvuru süresi dolmadan en yakın ÖSYM Sınav Koordinatörlüğü'ne (genellikle il merkezlerindeki üniversite rektörlükleri bünyesinde bulunur) şahsen veya vasi aracılığıyla teslim edilerek sisteme işletilir. Posta yoluyla gönderilen başvurularda gecikme riskine karşı evrak takip numarası mutlaka saklanmalıdır.
ÖSYM ve MEB Sınav Tedbiri Talep Dilekçesi
Sağlık durumu AİS veya MEBBİS sisteminde görünmeyen ya da sınav öncesinde geçici bir kaza (kol kırılması, ameliyat geçirilmesi) sebebiyle acil refakatçiye ihtiyaç duyan adayların vermesi gereken resmi dilekçe metni aşağıdadır:
ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ (ÖSYM) BAŞKANLIĞINA ANKARA (Engelli Adaylar Değerlendirme Komisyonu Başkanlığına) BAŞVURU SAHİBİ (ADAY) : Adı Soyadı (T.C. Kimlik No: 12345678901) ADRES VE İLETİŞİM : İkametgah Adresi, Telefon Numarası SINAV BİLGİSİ : 2026-YKS (TYT / AYT / YDT Oturumları) BAŞVURU / ADAY NO : 2026-AİS-98765432 KONU: Sağlık Durumu ve Engellilik Kapsamında Sınav Tedbiri (Ek Süre, Tek Kişilik Salon ve Okuyucu/İşaretleyici) Tahsisi Talebidir. AÇIKLAMALAR: 1. Başkanlığınız tarafından yürütülen 2026 Yükseköğretim Kurumları Sınavı'na (YKS) yukarıda belirtilen başvuru numarası ile kayıt yaptırmış bulunmaktayım. 2. Ekte sunmuş olduğum Ankara Şehir Hastanesi Sağlık Kurulu'nca düzenlenen 15.01.2026 tarihli Engelli Sağlık Kurulu Raporu'ndan (ÇÖZGER) anlaşılacağı üzere, ileri derecede görme ve ortopedik hareket kısıtlılığı tanısına sahibim. 3. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun'un 15. maddesi ve YKS Sınav Kılavuzu Engelli Adaylar Düzenlemeleri çerçevesinde; a) Sınav sorularını tek başıma okuyup kodlama yapamayacağımdan tarafıma bir okuyucu ve bir işaretleyici görevlendirilmesini, b) Sınavımı dış uyaranlardan uzak, zemin katta yer alan tek kişilik engelli salonunda tamamlamama imkan sağlanmasını, c) Kılavuzda ön görülen ek süre uygulamasından (TYT ve AYT için +30 dakika) yararlandırılmamı, ç) Ortopedik gereksinimim sebebiyle tekerlekli sandalyem ve destek minderimle salona girişime izin verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. TARİH: 19.11.2026 ADAY / VASİSİ AD SOYAD: ........................ İMZA : ........................ EKLER: 1. Onaylı Engelli Sağlık Kurulu Raporu Sureti 2. Doldurulmuş ve İmzalanmış Engelli/Sağlık Durumu Bildirim Formu 3. Nüfus Cüzdanı / Kimlik Kartı Fotokopisi 4. Varsa Vasi Kararı veya Hekim Epikriz Raporu
Danıştay ve Kamu Denetçiliği Kurumu Emsal Kararları
Engelli adayların sınav erişilebilirliği konusunda yargı organları ve Kamu Denetçiliği Kurumu (KDK) emsal teşkil eden kararlar vermiştir. Danıştay 8. Dairesi'nin yerleşik içtihatları uyarınca; merkezi sınavlarda adayın engel türüne uygun salon tahsis edilmemesi, asansörü bulunmayan binaların üst katlarına sınav salonu verilmesi veya okuyucu öğretmenin branş uyumsuzluğu sebebiyle adaya yanlış aktarım yapması açıkça bir idari hizmet kusurudur.
Kamu Denetçiliği Kurumu'nun bir tavsiye kararında ise; diyabet hastası bir öğrencinin glikoz takip cihazı ve insülin pompasının sınav binasına alınmaması sebebiyle sınavdan elenmesi incelenmiş ve ÖSYM'nin medikal teknolojik gereksinimleri peşinen yasaklayamayacağı, hekim raporuyla tevsik edilen cihazların güvenli kontrol yapılarak salona girişine izin verilmesi gerektiği karara bağlanmıştır. Bu kararlar, sınav tedbirlerinin bürokratik bir lütuf değil, ifası zorunlu pozitif bir ödev olduğunu ortaya koymaktadır.
Üniversiteye Yerleşme Sonrası Öğrenim ve Harç Muafiyeti
YKS sürecini başarıyla tamamlayıp bir yükseköğretim programına yerleşen engelli öğrencileri üniversite kayıt aşamasında önemli mali ve idari kolaylıklar bekler. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve her yıl Resmi Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Kararı uyarınca; birinci öğretim programlarında engelli öğrencilerden katkı payı yani üniversite harcı alınmazken, ikinci öğretim programlarına kayıt yaptıran engelli öğrencilere engel oranları nispetinde harç indirimi uygulanır.
Yüzde 40 ve üzeri engelli sağlık kurulu raporunu üniversite öğrenci işleri dairesine ibraz eden bir öğrenci, ikinci öğretim katkı payını kendi engel oranı kadar indirimli öder. Örneğin yüzde 70 oranında engelli bir öğrenci, dönem harcının yalnızca yüzde 30'luk kısmını yatırır. Bu indirimden faydalanmak için kayıt esnasında engelli raporunun aslı veya onaylı suretinin ibraz edilmesi yeterlidir.
Ayrıca Gençlik ve Spor Bakanlığı (GSB) Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü (KYK) burs ve yurt başvurularında engelli öğrencilere mutlak öncelik tanınmaktadır. Yüzde 40 ve üzeri engelli olduğunu belgeleyen öğrenciler, KYK yurtlarına herhangi bir puan veya sıra beklemeden doğrudan yerleştirilmekte ve geri ödemesiz devlet bursundan öncelikli olarak yararlandırılmaktadır. Üniversite kampüslerinde ise Rektörlüklere bağlı Engelli Öğrenci Birimleri, adayın ders materyallerinin erişilebilirliği, amfi düzeni ve vize ile final sınavlarındaki ek süre haklarının korunmasını resmi olarak koordine eder.
💬 Sıkça Sorulan Sorular
Okurlarımızın en çok merak ettiği sorular ve güncel mevzuat yanıtları:
YKS ve LGS'de engelli öğrencilere ek süre ne kadar verilir?
ÖSYM ve MEB kılavuzları doğrultusunda; okuyucu veya işaretleyici yardımı alan ya da raporunda süre kısıtı bulunan adaylara TYT oturumunda 30 dakika, AYT oturumunda 30 dakika, YDT oturumunda 20 dakika ek süre verilir. LGS kapsamında ise birinci oturumda (sözel) 15 dakika, ikinci oturumda (sayısal) 20 dakika ek süre tanımlanır.
Engelli öğrencilere üniversiteye girişte doğrudan ek puan verilir mi?
Merkezi sınav puanına doğrudan otomatik bir engel puanı eklenmez; ancak meslek lisesi çıkışlı engelli adaylara kendi alanlarındaki ön lisans programları için ek katsayı uygulanır. Ayrıca bedensel engelli adaylar için üniversitelerin özel yetenek sınavlarında taban puan barajı düşürülmekte ve YÖK kontenjan genelgesi uyarınca ayrılan özel kontenjanlardan yararlanma hakkı tanınmaktadır.
Tek kişilik özel salonda sınava girmek için hangi belgeler gerekir?
Adayın güncel ÇÖZGER (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu) veya Erişkin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu ile birlikte devlet hastanesinden alınmış hekim onaylı Sınav Tedbir Talep Formunu başvuru süresi içerisinde ÖSYM Sınav Koordinatörlüklerine veya MEB RAM merkezlerine teslim etmesi gerekir.
Okuyucu ve işaretleyici tahsis edilen aday soru kitapçığını kendisi okuyabilir mi?
Görme engeli veya dikkat eksikliği nedeniyle okuyucu ve işaretleyici yardımı talep eden adaylara sorular görevli öğretmen tarafından sesli okunur ve cevap kağıdı işaretlenir. Aday isterse soru kitapçığını önünde açık tutarak takip edebilir; ancak okuyucu talep eden adayların cevaplarını kendilerinin kodlamasına izin verilmez.
Tekerlekli sandalye kullanan adaylar için sınav salonu nasıl belirlenir?
Ortopedik engeli sisteme işlenen adaylar, asansörü bulunan veya doğrudan zemin katta yer alan, geniş kapılı ve rampa erişimi tamamlanmış binalardaki engelli salonlarına atanır. Adayın kendi tekerlekli sandalyesi, minderi veya destek aparatıyla salona girmesine izin verilir.

Okur Yorumları ve Sorular
0Yorumlar ve yanıtlar yükleniyor...
Bir Soru veya Yorum Gönderin
Sorularınız editörlerimiz tarafından incelenir ve onaylandıktan sonra sayfada yayına alınır.