Engelli Çocuğu Olan Çalışan Anne ve Babaların Yasal İzinleri: 4857 SK Ek 2 10 Gün Mazeret İzni (2026)

Çalışma hayatında engelli bireylerin hakları kadar, ağır engelli veya süreğen hastalığı bulunan evlatlarına refakat eden ebeveynlerin iş ve aile yaşamı dengesini korumak da sosyal hukukun öncelikli sorumlulukları arasındadır. Özel gereksinimli bir çocuğun hastane kontrolleri, fizik tedavi seansları, rehabilitasyon eğitimleri ve anlık sağlık krizleri, çalışan ebeveynlerin olağan yıllık izin süreleriyle karşılanamayacak kadar yoğun bir mesai gerektirmektedir. Bu hayati ihtiyacı yasal güvenceye bağlamak amacıyla 4857 Sayılı İş Kanunu'na 6645 Sayılı Kanun ile Ek Madde 2 eklenmiş ve en az yüzde 70 engelli çocuğu bulunan işçilere yıllık 10 güne kadar ücretli mazeret izni hakkı tanınmıştır. Benzer şekilde 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 104. maddesinin (Ç) fıkrası ile kamu personeli için de paralel bir düzenleme hayata geçirilmiştir. Ancak uygulamada pek çok işveren ve insan kaynakları birimi, bu iznin yasal niteliğini bilmemekte; çalışanları yıllık izinlerini kullanmaya zorlamakta veya maaş kesintisi tehdidinde bulunmaktadır. 2026 yılı güncel çalışma mevzuatı, Yargıtay iş hukuku içtihatları ve ÇÖZGER entegrasyonu ışığında hazırlanan bu mega rehberde; 10 günlük iznin kullanım şartları, parçalı kullanım formülü, işverenin ret yasağı ve resmi talep dilekçesi tüm detaylarıyla incelenmiştir.

İş Kanununda Mazeret İzni Düzenlemesi ve Engelli Çocuk Koruması

Özel sektörde 4A (SSK) statüsünde iş sözleşmesiyle çalışan işçilerin izin hakları 4857 Sayılı İş Kanunu ile düzenlenmiştir. Yasanın Ek 2. maddesi mazeret izinlerini hüküm altına alırken, engelli çocuğu bulunan çalışanlara ayrıcalıklı bir koruma zırhı bahşetmiştir:

• Emredici Yasa Metni (4857 S.K. Ek Md. 2): "İşçilerin en az yüzde yetmiş oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, hastalık raporuna dayalı olarak ve çalışan ebeveynden sadece biri tarafından kullanılması kaydıyla, bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde on güne kadar ücretli izin verilir." hükmünü amirdir. İlgili yasal düzenlemenin tam metnine 4857 Sayılı İş Kanunu Mevzuatı üzerinden ulaşabilirsiniz.
• Tamamen Ücretli Olması: Bu izin ücretsiz izin değildir. İzinli olunan günlerin ücreti işveren tarafından tam olarak ödenir; hafta tatili, genel tatil ve kıdem tazminatı hesabında fiilen çalışılmış gibi sayılır.
• Yıllık İzinle Karıştırılamaz: İşveren işçiye "önce yıllık iznini bitir, sonra mazeret izni veririz" diyemez. Mazeret izni bağımsız bir haktır ve yıllık ücretli izin gün sayısından kesinlikle tenzil edilemez. Yıllık izin ve çalışma hakları konusunda Kamuda ve Özel Sektörde Engelli İdari İzin Hakları Rehberi sayfamızdan da bilgi alabilirsiniz.
• Devredilemezlik İlkesi: İlgili takvim yılı içinde kullanılmayan mazeret izin günleri bir sonraki yıla devretmez ve kullanılmayan günler için işverenden nakdi ücret talep edilemez.

Yıllık On Günlük Mazeret İzninin Kullanım Esasları ve Parçalı Kullanım Hakkı

Uygulamada çalışan ebeveynlerin en çok tereddüt yaşadığı nokta, 10 günlük iznin nasıl ve hangi periyotlarla kullanılacağıdır. Yasa koyucu bu konuda işçinin lehine son derece esnek bir çerçeve çizmiştir:

1. Parçalı (Bölümler Halinde) Kullanım:

Kanun metninde açıkça "toptan veya bölümler hâlinde" ifadesine yer verilmiştir. Dolayısıyla işçi, çocuğunun rutin hastane kontrolü, heyet randevusu, fizik tedavi seansı veya rehberlik araştırma merkezi (RAM) görüşmesi için yıl içinde dilediği zaman 1 gün, 2 gün veya yarım gün şeklinde parça parça izin kullanabilir. İşverenin "bu izni parça parça kullanamazsın, tek seferde 10 gün alıp bitirmelisin" şeklindeki baskısı açıkça hukuka aykırıdır.

2. Ebeveynlerden Yalnızca Biri Kuralı:

Hak kötüye kullanımını önlemek amacıyla yasa, 10 günlük süreyi "aile başına" tahsis etmiştir. Yani hem anne hem baba çalışıyorsa, aynı çocuk için aynı takvim yılında ikisi birden 10'ar gün (toplam 20 gün) izin kullanamaz. Ancak şu seçenekler tamamen yasaldır:

• İznin 10 gününün tamamını çalışan anne kullanabilir.
• İznin 10 gününün tamamını çalışan baba kullanabilir.
• Ebeveynler anlaşarak izni paylaşabilirler; örneğin anne 6 gün, baba 4 gün kullanabilir (toplam 10 günü aşmamak kaydıyla). Bu durumda işverenler birbirlerinin kurumlarından kullanım durumunu gösteren belge talep edebilir.

Kamuda ve Özel Sektörde Engelli Çocuğu Olan Ebeveynlerin İzin Hakları Matrisi

Aşağıdaki semantik tablo; 4857 Sayılı Kanun'a tabi özel sektör işçileri ile 657 Sayılı Kanun'a tabi kamu personeli memurların engelli çocuk izin hakları arasındaki temel parametreleri karşılaştırmalı olarak sunmaktadır:

Tabloda görüldüğü gibi hem özel sektör hem de kamu rejimi, engelli çocuğu olan çalışanı amirin keyfi takdirine bırakmamış; mutlak ve bağlayıcı bir izin hakkı olarak kanunlaştırmıştır. Çocukların sağlık raporu ve ÇÖZGER detayları için ÇÖZGER Derecelerinin Evde Bakım Karşılıkları rehberimizi inceleyebilirsiniz.

İşverenin İzni Reddetme Yetkisi ve Haklı Fesih Güvencesi

İş hukuku uygulamasında sıkça karşılaşılan bir ihlal; işverenlerin "işler yoğun", "yerine bakacak personel yok" veya "proje teslimi var" gibi gerekçelerle çalışan ebeveynin 10 günlük mazeret izni talebini geri çevirmesidir. Yargıtay'ın yerleşik içtihatları uyarınca;

• İşverenin Reddetme Hakkı Yoktur: 4857 Sayılı Kanun Ek Madde 2 emredici nitelikte bir hükümdür. Şartları taşıyan ve sağlık raporunu ibraz eden işçiye bu iznin verilmesi işverenin rızasına veya onayına bağlı değildir. İşçi bildirimde bulunarak izne çıkma hakkına sahiptir.
• Devamsızlık Sayılamaz: İşverenin onay vermemesi nedeniyle izne ayrılan çalışana "işe gelmedi", "izinsiz devamsızlık yaptı" şeklinde tutanak tutulması ve iş sözleşmesinin 4857 S.K. Md. 25/II-g uyarınca feshedilmesi tamamen haksız ve geçersiz fesihtir.
• İşçinin Haklı Fesih Hakkı (Kıdem Tazminatı Güvencesi): İşverenin engelli çocuk mazeret iznini kullandırmaması, çalışma koşullarının uygulanmaması ve kanuna aykırılık teşkil eder. Bu durumda işçi, 4857 Sayılı İş Kanunu'nun 24. maddesinin II. fıkrası uyarınca iş sözleşmesini derhal ve haklı nedenle feshederek kıdem tazminatını ve tüm yasal alacaklarını eksiksiz talep edebilir. Benzer fesih ve yasal haklar için Özel Sektörde Engelli Çalışan Hakları içeriğimize göz atabilirsiniz.

İşverene Sunulacak On Günlük Engelli Çocuk Bakım İzni Talep Dilekçesi

Özel sektörde çalışan ebeveynler, mazeret izni haklarını kullanmadan önce işyeri insan kaynakları veya idari işler birimine aşağıdaki matbu dilekçe ile resmi bildirimde bulunmalıdır:

.................................................... ŞİRKETİ / İŞYERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ'NE
(İnsan Kaynakları Departmanı)

TALEPTE BULUNAN İŞÇİ : .................................................... (T.C. Kimlik No: ....................)
BÖLÜMÜ / GÖREVİ       : ....................................................
SİCİL NUMARASI        : ....................................
KONU                  : 4857 Sayılı İş Kanunu Ek Madde 2 Uyarınca Engelli Çocuk Mazeret İzni Talebimdir.

AÇIKLAMALAR:

1. İşyeriniz bünyesinde .................... tarihinden bu yana .................................... unvanı ile fiilen görev yapmaktayım.

2. Ekte onaylı suretini sunduğum yetkili Sağlık Kurulu Raporu'ndan (ÇÖZGER) anlaşılacağı üzere, bakmakla yükümlü olduğum öz evladım .................................... (T.C. No: ....................) %...... oranında engelli / özel gereksinimli bir bireydir.

3. Çocuğumun sağlık kontrolleri, hastane tedavi planlaması ve bakım ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla; 4857 Sayılı İş Kanunu'nun Ek 2. maddesi gereğince tarafıma tanınan yıllık 10 (on) günlük ücretli mazeret iznimin .../.../2026 ile .../.../2026 tarihleri arasında (... gün süreyle) kullandırılmasını talep ediyorum.

4. Çocuğumun diğer çalışan ebeveyni olan eşim ...................................., anılan takvim yılı içerisinde bu yasal izni kullanmamış olup hak tarafımca talep edilmektedir.

Gereğinin 4857 Sayılı Kanun'un emredici hükümleri doğrultusunda ifasını ve iznin onaylandığına dair tarafıma bilgi verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. .../.../2026

İsim - Soyisim: ....................................
İmza: ....................................

EKLER:
1. Engelli Sağlık Kurulu Raporu / ÇÖZGER Sureti
2. Vukuatlı Nüfus Kayıt Örneği (Aile Cüzdanı Sureti)
3. Eşin Çalıştığı Kurumdan İzin Kullanmadığına Dair Beyan / Yazı