Engelli Aracı İçin Özel B Sınıfı Ehliyet Alma ve Sürücü Sağlık Raporu Rehberi (2026)

Bedensel hareket kısıtlılığı bulunan veya ortopedik özel gereksinimleri olan vatandaşlarımızın trafikte bağımsız, güvenli ve konforlu biçimde seyahat edebilmeleri için Karayolları Trafik mevzuatımız özel bir sürücü belgesi ve araç donanım mekanizması tesis etmiştir. 2016 yılında yürürlüğe giren ve kademeli intibak süreciyle eski tip H sınıfı ehliyetleri tamamen ortadan kaldıran yasal reform neticesinde, engelli sürücüler artık müstakil bir ehliyet harfi yerine kısıt ve uyarlama kodları içeren B Sınıfı (Engelli) Sürücü Belgesi almaktadır. Bu dönüşüm, engelli bireyin ehliyetine işlenen iki, üç veya dört haneli ulusal ve Avrupa Birliği uyumlu kodlar sayesinde, kişinin tam olarak hangi teknik tertibatlarla donatılmış araçları sürebileceğini resmiyete bağlamaktadır.

İçindekiler 14 Bölüm

1. 1. Mevzuat Temeli ve H Sınıfı Ehliyetin Tarihe Karışması
2. 2. Sürücü Sağlık Raporu Alma Süreci ve Sevk Zinciri
3. 3. İl Sağlık Müdürlüğü Komisyonunun Yapısı ve İnceleme Esasları
4. 4. Ehliyet Kısıt ve Tertibat Kodları Karşılaştırma Matrisi
5. 5. ÖTV Muafiyeti ve Ehliyet Kodları Arasındaki Yasal Bağlantı
6. 6. Engelli Ehliyeti Harç ve Değerli Kağıt Maliyet Simülasyonu
7. 7. Adım Adım Ehliyet Başvuru ve Nüfus Müdürlüğü Yol Haritası
8. 8. Komisyon Kararına İtiraz Usulü ve Örnek Başvuru Dilekçesi
9. 9. 💬 Sıkça Sorulan Sorular
10. └─ Eski tip H sınıfı ehliyetler 2026 yılında geçerli midir?
11. └─ Engelli sağlık kurulu raporu ile sürücü sağlık raporu aynı belge midir?
12. └─ Sadece otomatik vites kullanabilir kodu olan engelli ÖTV muafiyetinden yararlanabilir mi?
13. └─ İl Sağlık Komisyonu sürücü olamaz kararı verirse nereye itiraz edilir?
14. └─ Özel tertibatlı aracı engelli bireyin yakınları da kullanabilir mi?

Engelli sürücü belgesi almak, yalnızca bir ehliyet kursuna kaydolmaktan ibaret olmayıp; basamaklı bir sağlık değerlendirme zincirini, İl Sağlık Müdürlüğü bünyesindeki Özel Komisyon incelemesini, simülatör ve teknik araç testlerini ve nihayetinde 4760 Sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu ile bağlantılı vergi muafiyeti onaylarını kapsayan çok katmanlı bir prosedürdür. Bu rehberde; aile hekimliğinden başlayıp Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü bankosunda son bulan 2026 yılı güncel sürücü raporu sürecini, hayati kod kombinasyonlarını, maliyet simülasyonunu ve komisyon kararlarına itiraz mekanizmalarını tüm detaylarıyla bulacaksınız.

Mevzuat Temeli ve H Sınıfı Ehliyetin Tarihe Karışması

Ülkemizde engelli sürücülerin hakları ve araç kullanma standartları; 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik ve Emniyet Genel Müdürlüğü ile Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü'nün müşterek genelgeleriyle tanzim edilmiştir. 1 Ocak 2016 tarihinden önce yürürlükte bulunan mevzuatta, engelli bireyler için müstakil bir "H Sınıfı Sürücü Belgesi" düzenlenmekteydi. Ancak H sınıfı ibaresi, kişinin ne tür bir hareket kısıtlılığına sahip olduğunu, hangi pedalları veya kumandaları kullanabileceğini detaylandırmaktan uzaktı ve Avrupa Birliği normlarıyla uyumsuzluk yaratmaktaydı.

Yapılan köklü reformla Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 38. maddesi yeniden düzenlenmiş, H sınıfı ehliyet tamamen yürürlükten kaldırılarak yerine kısıt kodlu B veya B-Engelli sınıfı getirilmiştir. Bu doğrultuda ehliyetin ön yüzünde standart "B" harfi yer alırken, arka yüzündeki 12 numaralı kod hanesine kişinin fiziki kısıtlarına ve araçta bulunması zorunlu teknik uyarlamalara dair özel kodlar işlenmektedir. Eski tip H sınıfı ehliyete sahip vatandaşlarımızın bu belgeleriyle araç kullanmaları veya ÖTV istisnasından yararlanmaları 2026 yılı itibarıyla kesinlikle mümkün değildir. Bütün belgelerin yeni nesil çipli kartlarla değiştirilmesi ve kısıt kodlarının güncel sağlık raporuyla tescil edilmesi yasal zorunluluktur.

Sürücü Sağlık Raporu Alma Süreci ve Sevk Zinciri

Engelli bireylerin ehliyet alma veya mevcut belgelerini yenileme macerası, doğrudan yetkili bir tam teşekküllü hastaneye başvurmakla değil; katı kurallara bağlı bir basamaklı sevk zinciriyle başlar. Sağlık Bakanlığı'nın e-Rapor sistemi üzerinde kurduğu bu dijital omurga, herhangi bir basamağın atlanmasına teknik olarak izin vermemektedir.

Sevk zincirinin ilk halkası, kişinin kayıtlı olduğu Aile Hekimliği birimidir. Başvuru sahibi, öncelikle e-Devlet kapısı üzerinden "Kişisel Sağlık Bilgi Formu" doldurmak zorundadır. Bu formda geçmiş ameliyatlar, kronik hastalıklar ve bedensel engeller şeffaflıkla beyan edilir. Aile hekimi, başvuru sahibini fiziki muayeneye tabi tutar. Eğer kişide ortopedik bir uzuv kaybı, kas-iskelet sistemi deformasyonu, nörolojik bir sekeller veya görme/işitme engeli mevcutsa, aile hekimi doğrudan ehliyet raporu tanzim edemez; adayı sistem üzerinden ilgili uzman tabiplere (çoğunlukla Ortopedi ve Travmatoloji, Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon veya Nöroloji) sevk eder.

İkinci halkada devlet hastanesi veya üniversite hastanesindeki uzman hekimler yer alır. İlgili branş hekimleri, adayın eklem hareket açıklıklarını, kas gücü derecelerini (manuel kas testi skorları) ve duyu kayıplarını ölçerek e-Rapor sistemine detaylı teşhis şerhi düşer. Uzman hekim, kişinin tek başına standart sürücü olup olamayacağına karar vermez; raporun sonuç kısmına "Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları Yönetmeliği uyarınca İl Sağlık Müdürlüğü bünyesindeki Komisyona sevki uygundur" kararını işler.

İl Sağlık Müdürlüğü Komisyonunun Yapısı ve İnceleme Esasları

Sürücü adayının ehliyetine hangi kısıt kodlarının yazılacağını ve aracına hangi teknik tertibatların monte edileceğini belirleyen yegane yetkili merci İl Sağlık Müdürlüğü Özel Komisyonu'dur. Bu komisyon ayda en az iki kez toplanır ve yapısı gereği disiplinler arası bir otoriteye sahiptir. Komisyonda İl Sağlık Müdür Yardımcısı başkanlığında, ilgili uzman hekimler ve en önemlisi Makine Mühendisleri Odası temsilcisi bir makine mühendisi ile Trafik Tescil Şube Müdürlüğü'nden bir emniyet yetkilisi bizzat hazır bulunur.

Komisyon huzuruna çıkan engelli birey, fiziki olarak incelenir. Makine mühendisi üye, adayın kol, bacak ve ayak kuvvetini değerlendirerek hangi pedalın veya direksiyon kontrolünün ne tür bir mekanik kol veya elektronik sensörle uyarlanabileceğini teknik olarak modeller. Örneğin sağ ayağını kullanamayan bir engelli için gaz pedalının sola alınması ve otomatik vites zorunluluğu, iki kolunda hareket kısıtı bulunan bir engelli için direksiyona topuz takılması ve silecek/sinyal kollarının sol tarafa aktarılması kararlaştırılır. Komisyon oturumu sonunda adaya e-İmzalı "Sürücü Adayı Sağlık Raporu" teslim edilir. Bu raporda yer alan sayısal kodlar, ehliyetin arkasına ve araç tescil kayıtlarına doğrudan işlenecek olan teknik şifrelerdir.

Ehliyet Kısıt ve Tertibat Kodları Karşılaştırma Matrisi

Aşağıdaki semantik matris; engelli sürücü belgelerinde en sık karşılaşılan ulusal ve uluslararası kod gruplarını, bu kodların araç donanımındaki teknik karşılıklarını ve 4760 Sayılı Kanun kapsamındaki ÖTV muafiyet uygunluklarını karşılaştırmalı olarak sunmaktadır:

ÖTV Muafiyeti ve Ehliyet Kodları Arasındaki Yasal Bağlantı

Engelli sürücülerin en çok yanılgıya düştüğü hususların başında, sağlık kurulu raporundaki engel oranı ile ehliyet kodlarının birbiriyle karıştırılması gelmektedir. Gelir İdaresi Başkanlığı'nın (GİB) Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği hükümleri uyarınca; %90'ın altında ortopedik engeli bulunan bireylerin ÖTV muafiyetli sıfır araç alabilmeleri için rapor oranının %20, %40 veya %70 olması hiçbir önem arz etmez. Burada aranan yegane şart; bireyin vücudunda araç sürmesini engelleyen kalıcı bir hareket kısıtlılığının bulunması ve bu kısıtın özel bir mekanik tertibatla giderilebileceğinin sürücü belgesine işlenmiş olmasıdır.

Vergi dairesi başkanlıkları, sıfır araç faturalandırılmasında sürücünün ehliyetindeki kodları mikroskobik titizlikle inceler. Eğer kişinin sağlık kurulu raporunda "Sol ayakta kısıtlılık var" yazıyorsa, sürücü belgesinde mutlaka 78 veya 10.02 (otomatik vites) kodunun bulunması şarttır. Eğer engellilik sağ bacakta ise, ehliyette otomatik vites koduna ek olarak mutlaka gaz pedalının sola taşındığına (20.07) veya elden kumanda edildiğine (25.04) dair kodlar bulunmalıdır. Sadece "40.11 Direksiyon topuzu" veya "47 İki tekerlekli kullanamaz" kodları yazan bir ehliyetle vergi dairesinden ÖTV istisnası talep edilemez; zira direksiyon topuzu mali mevzuat açısından hareket ettirici bir teknik aksam olarak kabul edilmemektedir.

Engelli Ehliyeti Harç ve Değerli Kağıt Maliyet Simülasyonu

Engelli vatandaşlarımızın sürücü belgesi alırken veya yenilerken ödemekle yükümlü oldukları harç ve basım giderleri, 492 Sayılı Harçlar Kanunu ve Karayolları Trafik Kanunu uyarınca genel tarifelerden önemli ölçüde ayrışmaktadır. Aşağıdaki maliyet simülasyonu, 2026 yılı verileri üzerinden eski tip ehliyetini yenileyen engelli ile sıfırdan ilk kez engelli ehliyeti alan bir adayın nakit çıkışını detaylandırmaktadır:

Eski Tip H Sınıfı Ehliyetini Yeni Kodlu B Ehliyete Dönüştüren Sürücü:

• Sürücü Belgesi Değerli Kağıt Bedeli: 15,00 TL (Geçici Madde 10 indirimi kapsamında indirimli tarife)
• Polis Teşkilatını Güçlendirme Vakfı Hizmet Payı: 2,00 TL
• Sürücü Belgesi Harç Bedeli: 0,00 TL (Muafiyet kapsamında harç ödenmez)
• Aile Hekimi Muayenesi: 0,00 TL (Ücretsiz)
• Devlet Hastanesi Tek Hekim / Komisyon Rapor Ücreti: 0,00 TL (Engelli kimliği ibrazında sevk zinciri ücretsizdir)
• Toplam Dönüşüm Maliyeti: Yalnızca 17,00 TL

İlk Kez Engelli B Sınıfı Ehliyet Alacak Adayın Maliyet Kalemleri:

• Özel Engelli Sürücü Kursu Kayıt ve Direksiyon Eğitimi: Ortalama 14.500 TL – 18.000 TL (Bölgesel taban ücrete tabidir)
• MEB e-Sınav (Teorik Sınav) Harcı: 950 TL
• MEB Direksiyon Uygulama Sınavı Harcı: 1.450 TL
• B Sınıfı Sürücü Belgesi Harç Bedeli: 5.187,40 TL (2026 Hazine ve Maliye Bakanlığı Genel Tebliği)
• Değerli Kağıt Bedeli: 1.420,00 TL
• Vakıf Payı Bedeli: 340,00 TL
• İlk Alım Toplam Tahmini Bütçe: Yaklaşık 23.850 TL – 27.350 TL

Adım Adım Ehliyet Başvuru ve Nüfus Müdürlüğü Yol Haritası

Engelli sürücü belgesi edinme sürecinde zaman kaybı yaşamamak ve dosyaların bürokrasiye takılmasını önlemek için aşağıdaki adımların kronolojik sırayla takip edilmesi esastır:

Birinci Aşama — e-Devlet ve Aile Hekimi Başvurusu: Türkiye Cumhuriyeti kimlik numaranızla turkiye.gov.tr adresine girerek "Kişisel Sağlık Bilgi Formu" hizmetini aratınız. Formdaki ortopedik ve fiziksel durumunuzu eksiksiz doldurup onaylayınız. Ardından bağlı olduğunuz Aile Sağlığı Merkezi'ne giderek sürücü raporu sevk talebinde bulununuz.

İkinci Aşama — Hastane Uzman Hekim Muayeneleri: Aile hekiminin sistem üzerinden sevk ettiği branş hekimlerine (Ortopedi, Fizik Tedavi vb.) MHRS randevusu alarak gidiniz. Hekim muayenelerinin ardından e-Rapor sistemine İl Sağlık Müdürlüğü Komisyonu'na sevk şerhinin düşüldüğünden emin olunuz.

Üçüncü Aşama — İl Sağlık Müdürlüğü Komisyonuna Katılım: Sevkiniz sisteme düştükten sonra İl Sağlık Müdürlüğü sekretaryası tarafından SMS ile gün ve saat bildirilerek komisyon toplantısına davet edilirsiniz. Komisyonda makine mühendisi ve hekimler eşliğinde muayene olarak tertibat kodlarınızı içeren resmi raporu e-Devlet üzerinden temin ediniz.

Dördüncü Aşama — Sürücü Kursu ve Direksiyon Eğitimi: İlk kez ehliyet alacaklar, bünyesinde kendi engel kodlarına uygun çift kumandalı tertibatlı araç bulunan bir özel motorlu taşıt sürücü kursuna kaydolur. Teorik sınavı geçen aday, özel tertibatlı araçla direksiyon sınavına girer. Mevcut ehliyetini yenileyenlerin kursa gitmesine gerek yoktur.

Beşinci Aşama — Nüfus ve Vatandaşlık İşleri (NVİ) Randevusu: Nüfus Müdürlüğü randevu portalından (randevu.nvi.gov.tr) ehliyet başvurusu oluşturunuz. Bankaya yatırılan harç/değerli kağıt makbuzu, 1 adet biyometrik fotoğraf, sistemdeki e-Rapor ve eski sürücü belgesi ile randevuya giderek parmak izi veriniz. Yeni çipli sürücü belgeniz PTT Kargo ile adresinize teslim edilecektir.

Komisyon Kararına İtiraz Usulü ve Örnek Başvuru Dilekçesi

İl Sağlık Müdürlüğü Komisyonu bazen adayın gerçek durumunu yansıtmayan eksik kodlar yazabilmekte veya adayı haksız yere "Sürücü Olamaz" kararıyla geri çevirebilmektedir. 2577 Sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu ve Sürücü Muayene Yönetmeliği uyarınca; komisyon kararının tebliğ edildiği veya e-Devlet'e düştüğü tarihten itibaren 30 gün içinde İl Sağlık Müdürlüğü İtiraz Komisyonu'na resmi bir itiraz dilekçesi verilmesi yasal haktır.

İtiraz üzerine dosya, Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen komşu bir ilin İl Sağlık Komisyonuna veya yetkili Üniversite Hakem Hastanesine gönderilir. Hakem kurulunun vereceği karar nihai idari karardır. Aşağıdaki matbu itiraz dilekçesi taslağını kendi bilgilerinize göre doldurarak ilgili İl Sağlık Müdürlüğü Genel Evrak birimine teslim edebilirsiniz:

İSTANBUL İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
SÜRÜCÜ BELGESİ İTİRAZ KOMİSYONU BAŞKANLIĞI'NA

BAŞVURU SAHİBİ        : [Adınız Soyadınız]
T.C. KİMLİK NUMARASI  : [11 Haneli Kimlik Numaranız]
İKAMET ADRESİ         : [Mevcut İkametgah Adresiniz]
TELEFON NUMARASI      : [05XX XXX XX XX]

İTİRAZ EDİLEN KARAR   : ... İl Sağlık Müdürlüğü Özel Komisyonu'nun .../.../2026 Tarihli ve ... Sayılı Sürücü Sağlık Raporu Kararı.

TEBLİĞ / ÖĞRENME TRH  : .../.../2026

KONU                  : Tarafım hakkında tanzim edilen Sürücü Adayı Sağlık Raporu'ndaki kısıt kodlarına / 'Sürücü Olamaz' kararına karşı yasal süresi içerisinde itirazlarımın sunulması ve dosyamın yetkili Hakem Hastaneye sevk edilmesi talebidir.

AÇIKLAMALAR           :
1. Kurumunuz bünyesinde toplanan Özel Komisyon tarafından yapılan muayene neticesinde şahsım hakkında [Örn: Sürücü olamaz kararı verilmiş / Sağ ayak kısıtlılığım bulunmasına rağmen yalnızca otomatik vites kodu yazılmış, elden kumanda tertibat kodları eklenmemiştir].

2. Ekte sunmuş olduğum ... Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nden alınmış Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu'nda ve uzman ortopedi hekimi muayene bulgularında açıkça görüleceği üzere; reflekslerim tam, zihinsel ve duyusal fonksiyonlarım kusursuzdur. Hareket kısıtlılığım yalnızca [Örn: sağ alt ekstremitede] bulunmakta olup, Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin amir hükümleri uyarınca özel mekanik tertibatla araç sevk ve idare edebilecek fiziki yeterliliğe sahibim.

3. Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik hükümleri doğrultusunda, komisyon kararının yeniden değerlendirilmesini ve dosyamın tarafsız bir değerlendirme için en yakın yetkili Hakem Hastaneye sevk edilmesini saygılarımla arz ve talep ederim.

EKLER:
1. İtiraza konu İl Sağlık Komisyonu Raporu fotokopisi,
2. Geçerli Engelli Sağlık Kurulu Raporu sureti,
3. Nüfus cüzdanı fotokopisi.

.../.../2026
İmza
[Adınız Soyadınız]

💬 Sıkça Sorulan Sorular

Okurlarımızın en çok merak ettiği sorular ve güncel mevzuat yanıtları:

Eski tip H sınıfı ehliyetler 2026 yılında geçerli midir?

Hayır, Karayolları Trafik Yönetmeliği Geçici Madde 10 uyarınca eski H sınıfı sürücü belgelerinin geçerlilik süresi tamamen sona ermiştir. Tüm engelli sürücülerin aile hekimi ve uzman hekim sevk zinciriyle İl Sağlık Müdürlüğü Komisyonu'na girerek kısıt kodlu yeni tip B sınıfı (engelli) ehliyet alması zorunludur.

Engelli sağlık kurulu raporu ile sürücü sağlık raporu aynı belge midir?

Kesinlikle aynı belge değildir. Engelli Sağlık Kurulu Raporu (veya ÇÖZGER) sosyal haklar, engelli maaşı, evde bakım yardımı ve vergi muafiyetleri için alınırken; Sürücü Adayları ve Sürücüler İçin Sağlık Raporu sadece kişinin araç kullanma yeterliliğini ve aracına takılacak özel mekanik/elektronik tertibat kodlarını belirleyen ayrı bir sağlık evrakıdır.

Sadece otomatik vites kullanabilir kodu olan engelli ÖTV muafiyetinden yararlanabilir mi?

Mevzuata göre sol alt ekstremitede (sol bacak veya ayakta) kalıcı ortopedik engeli bulunan vatandaşlar, sürücü raporunda ve ehliyetinde 78 (sadece otomatik vites) kodu bulunması şartıyla başka bir mekanik tertibata gerek kalmaksızın sıfır araç alımında ÖTV muafiyetinden doğrudan faydalanabilir. Sağ bacak veya üst ekstremite engellerinde ise özel mekanik tertibat kodları aranır.

İl Sağlık Komisyonu sürücü olamaz kararı verirse nereye itiraz edilir?

Komisyon kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 gün içinde İl Sağlık Müdürlüğü'ne yazılı itiraz dilekçesi verilmelidir. İtiraz üzerine kişi başka bir ildeki yetkili komisyona veya hakem hastaneye sevk edilir; hakem hastane heyetinin verdiği karar kesin idari karardır.

Özel tertibatlı aracı engelli bireyin yakınları da kullanabilir mi?

Engelli bireyin bizzat kullanması amacıyla üzerine özel tertibat yaptırılan araçları kural olarak yalnızca araç sahibi engelli kullanabilir. Ancak Karayolları Trafik Yönetmeliği Madde 53 uyarınca tertibatın kullanımını engellemeyecek şekilde ek aparatlar yerleştirilmişse ve tescil belgesinde şerh varsa birinci derece kan hısımlarının aracı kullanmasına istisnai hallerde izin verilebilmektedir.