Deprem ve Afet Mağduru Engelli-Yaşlı Destekleri: AFAD Barınma Önceliği ve Kesintisiz Bakım Maaşı

Deprem, sel, yangın gibi büyük ölçekli doğal afetler, tüm toplumu derinden sarsarken; hareket kısıtlılığı, kronik rahatsızlığı veya bilişsel özel gereksinimi bulunan engelli ve yaşlı bireyler açısından hayati riskleri katbekat artırmaktadır. 7269 Sayılı Umumi Hayata Müessir Âfetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun ve 5378 Sayılı Engelliler Hakkında Kanun hükümleri, afet anında ve afet sonrasındaki iyileştirme süreçlerinde dezavantajlı vatandaşlarımıza mutlak bir öncelik hakkı tanımaktadır. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen afet yönetiminde; geçici barınma, konteyner kent tahsisi, medikal malzeme tedariki ve 2828 Sayılı Kanun kapsamındaki evde bakım maaşının il değişikliklerinde kesintisiz devamı konusunda özel koruma kalkanları tesis edilmiştir.

7269 ve 5378 Sayılı Kanunlar Kapsamında Afetzede Engelli-Yaşlı Hakları

Doğal afet ilan edilen bölgelerde devletin temel yükümlülüğü vatandaşların can güvenliğini sağlamak ve barınma imkanı sunmaktır. 5378 Sayılı Kanun Madde 14 uyarınca; 'Afet ve acil durumlarda engellilerin tahliyesi, geçici ve kalıcı barınma alanlarına yerleştirilmesi, acil insani yardımlara erişimi konusunda gerekli tedbirler öncelikle alınır.' Bu hüküm gereğince AFAD kriz masaları ve tahliye ekipleri, enkaz altından kurtarılan veya evleri yıkılan/ağır hasar gören ailelerde engelli veya 65 yaş üzeri yatağa bağımlı birey bulunması halinde yerleştirme işlemlerini birinci öncelik grubunda yürütmektedir.

AFAD Konteyner Kentlerinde Engelli ve Yaşlı Bireylere Öncelikli Tahsis Kuralları

Konteyner kentler kurulurken engelli ve yaşlı bireylerin fiziksel erişilebilirliği için özel tahsis protokolü uygulanır:

• Giriş ve Zemin Kat Önceliği: İki katlı veya merdivenli geçici yapılarda engelli ve yaşlı vatandaşlar kesinlikle üst katlara verilmez; düz ayak zemin ünitelerine yerleştirilir.
• Rampa ve Kapı Genişliği Standartları: Tekerlekli sandalye veya yürüteç kullanan afetzedeler için konteyner girişlerine standart eğimli rampalar monte edilir ve banyo/tuvalet kapıları genişletilmiş özel tip konteynerler tahsis edilir.
• Sağlık Hizmetlerine Yakınlık: Engelli ve diyaliz/oksijen konsantratörü gibi cihazlara bağımlı bireyler, konteyner kent içerisindeki sahra hastanesi, revir ve kesintisiz jeneratör hatlarına en yakın noktalara yerleştirilir.

İl ve Adres Değişikliğinde Kesintisiz Evde Bakım Parası Güvencesi (90 Gün Esnekliği)

Normal şartlarda 2828 Sayılı Kanun Evde Bakım Yönetmeliği gereğince il veya ilçe değiştiren bir ailenin durumu 15 gün içinde bildirmesi ve dosya nakli sırasında maaşın geçici olarak durdurulması esastır. Ancak Genel Hayata Etkili Afet Bölgesi ilan edilen illerde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı mücbir sebep esnekliği uygulamaktadır:

1. Kesintisiz Ödeme Esası: Afet bölgesinden tahliye edilen ailenin bakım maaşı, yeni yerleştikleri ilde başvuru yapana kadar DURDURULMAZ; eski ildeki banka/PTT hesabı üzerinden düzenli olarak ödenmeye devam eder.
2. 90 Gün Bildirim Süresi: Aileye yeni gittikleri ilin Sosyal Hizmet Merkezi'ne başvurarak dosya nakli istemesi için 90 günlük geniş bir süre tanınır.
3. Heyet İncelemesinde Hızlı Onay: Yeni yerleşilen adreste (konteyner, KYK yurdu veya akraba evi) yapılan sosyal inceleme hızlandırılmış prosedürle tamamlanır ve bakımın fiilen sürdüğü tespit edilerek dosya nakli tescil edilir.

Enkazda Kalan Medikal Cihazların SGK ve Bakanlıkça Acil İkamesi

Depremde evleri hasar gören engellilerin akülü/manuel tekerlekli sandalyeleri, oksijen konsantratörleri, nebulizatör, havalı yatak ve aspiratör gibi yaşamsal medikal cihazları enkaz altında kalabilmektedir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) afet kararları doğrultusunda;

• Süre Şartı Aranmaksızın Yenileme: Normalde 3 ila 5 yıl dolmadan yenilenmeyen medikal malzemeler, afette zayi olduğunu bildiren basit bir afetzede tutanağı ile bekleme süresi aranmaksızın derhal yeniden karşılanır.
• Muayene Katkı Payı Muafiyeti: Afet bölgesindeki engelli ve kronik hastaların muayene, ilaç ve tıbbi malzeme katkı payları devlet tarafından karşılanır.
• Mobil Hasta Bezi ve Mama Dağıtımı: Aile Bakanlığı ve Kızılay mobil ekipleri konteyner kentlerdeki engelli ve yatalak bireylere hasta bezi ve tıbbi beslenme mamalarını periyodik olarak elden teslim eder.

Bakıcının Vefatı veya Ayrılması Halinde Hızlı Bakıcı Değişikliği Prosedürü

Afet felaketinde en sık karşılaşılan trajedilerden biri resmi bakıcının (anne, eş veya evlat) vefat etmesi veya ağır yaralanarak hastanede tedavi altına alınmasıdır. Bu gibi acil durumlarda engelli bireyin mağdur olmaması için:

Engellinin bakımını fiilen üstlenen birinci veya ikinci derece herhangi bir akraba (kardeş, teyze, amca, büyükanne vb.), durumu gösterir bir dilekçe ile SHM kriz masasına başvurur. Kurum uzmanları bekleme süresi uygulamaksızın 24-48 saat içinde geçici bakıcı onayını tesis eder. Evde bakım yardımı hiçbir ay kesintiye uğramadan yeni bakıcının hesabına yatırılır.

Afet Bölgesinden Tahliye Olan Engelli İçin Bakım Maaşı Nakil Dilekçesi

Deprem sebebiyle başka bir il veya ilçeye nakil olan engelli ailesinin yeni Sosyal Hizmet Merkezi'ne sunacağı örnek dilekçe:

[YENİ İLÇE ADI] SOSYAL HİZMET MERKEZİ MÜDÜRLÜĞÜ'NE

BAŞVURUDA BULUNAN BAKICI : [Adınız Soyadınız] - T.C. Kimlik No: [TC Numaranız]
BAKILAN ENGELLİ BİREY    : [Engellinin Adı Soyadı] - T.C. Kimlik No: [Engellinin TC No]
YENİ GEÇİCİ İKAMET ADRESİ: [Yeni Şehirdeki Adres / Konteyner Kent / Yurt Bilgisi]
TELEFON                  : [Telefon Numaranız]
ESKİ AFET İLİ / İLÇESİ   : [Depremden Etkilenen Eski İl / İlçe Adı]

KONU                     : Doğal Afet Nedeniyle İkamet Değişikliği ve Evde Bakım Yardımı Dosya Nakli Talebidir.

AÇIKLAMALAR              :

1. [Eski İl Adı] ili bünyesinde ikamet etmekte iken meydana gelen doğal afet (deprem) nedeniyle konutumuz [Yıkık / Ağır Hasarlı] hale gelmiş ve ailemiz can güvenliği sebebiyle tahliye edilmiştir.

2. [Eski İlçe Adı] Sosyal Hizmet Merkezi Müdürlüğü'nün [Dosya No] sayılı dosyası kapsamında [Engellinin Adı Soyadı] adına evde bakım yardımı almaktaydım.

3. Afet sonrasında [Yeni İl Adı] ili [Yeni İlçe Adı] sınırları içerisindeki yukarıda belirtilen geçici barınma adresine yerleşmiş bulunmaktayız. Engellimizin bakımını aynı titizlikle ve kesintisiz olarak bizzat sürdürmekteyim.

4. Afet mevzuatı ve Bakanlığınızın mücbir sebep talimatları doğrultusunda evde bakım yardımımızın kesintiye uğramaksızın devam edebilmesi için dosyamızın [Eski İlçe Adı] SHM'den müdürlüğünüze celbi ile nakil işlemlerinin ikmal edilmesini talep etmekteyim.

NETİCE VE TALEP          :
Gereğinin yapılarak eski kurumumuzdaki evde bakım yardım dosyamızın müdürlüğünüze naklinin sağlanmasını ve ödemelerin kesintisiz olarak tarafıma tahakkuk ettirilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. [Tarih]

Bakıcı: [Adınız Soyadınız]
İmza:

EKLER:
1. Afetzede Durum Belgesi / Hasar Tespit Formu Fotokopisi
2. Engelli Sağlık Kurulu Raporu Sureti
3. Yeni Geçici Adres Yerleşim Belgesi (Varsa Konteyner Tahsis Belgesi)