SGK ve Bağ-Kur Prim Borcu Yapılandırmasının Evde Bakım Maaşına ve Sağlık Raporuna Etkisi

Sosyal güvenlik sistemimizde esnaf, şirket ortağı, tarım faaliyeti yürüten veya isteğe bağlı sigortalı olan milyonlarca vatandaş 4/B Bağ-Kur veya 4/A SGK sigortalılık kollarında prim borçlarıyla karşılaşabilmektedir. Dönemsel olarak yürürlüğe giren kamu alacaklarının yeniden yapılandırılması (7440 Sayılı Kanun ve müteakip düzenlemeler) kapsamında prim borçlarını taksitlendiren ailelerde en çok merak edilen ve endişe yaratan hususların başında bu yapılandırmanın engelli bireye bağlanan sosyal haklara etkisi gelmektedir. Özellikle hanesinde bakıma muhtaç birey bulunan aileler, 'SGK veya Bağ-Kur prim borcumuz yapılandırıldığında evde bakım maaşı kesilir mi?', 'Borcum varken devlet hastanesinden engelli sağlık kurulu raporu alabilir miyim?', 'Borç yapılandırma taksitleri gelir testinde gider sayılır mı?' sorularına yanıt aramaktadır.

Bu kapsamlı rehberde, 2828 Sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu, 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Evde Bakım Yardımı Yönetmeliği çerçevesinde prim borçlarının ve borç yapılandırmalarının evde bakım maaşına, engelli sağlık raporlarına ve Sosyal Hizmet Merkezi (SHM) hane denetimlerine etkisini resmi mevzuat verileriyle aydınlatıyoruz.

Sosyal Güvenlik Prim Borcu ile Evde Bakım Yardımının Hukuki Ayrımı

Türkiye'de sosyal güvenlik hakları ile sosyal yardım hakları iki farklı anayasal ve yasal mekanizma üzerinden yürütülür. Primli rejim, 5510 Sayılı Kanun kapsamında Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yönetilirken; primsiz sosyal yardımlar ise 2828 Sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu Ek Madde 7 uyarınca Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bütçesinden karşılanmaktadır.

Evde bakım yardımı, ne engelli bireyin ne de ona bakan akrabanın SGK prim gün sayısına, çalışma geçmişine veya sigorta tesciline bağlı bir hak ediş değildir. Bu yardım, ağır engelli veya tam bağımlı bireyin aile ortamında bakımının sağlanması amacıyla hanenin sosyo-ekonomik durumuna göre tahsis edilen anayasal bir sosyal dayanışma ödemesidir. Dolayısıyla:

• Engelli bireyin kendi adına geçmiş dönem Genel Sağlık Sigortası (GSS) veya Bağ-Kur borcunun bulunması,
• Engelliye fiilen bakan anne, baba, eş ya da kardeşin esnaflık veya tarım faaliyetinden ötürü devlete prim borcu olması,
• Söz konusu borçların 7440 Sayılı Kanun veya 6183 Sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamında taksitlendirilmiş (yapılandırılmış) olması,

evde bakım maaşının bağlanmasına engel teşkil etmediği gibi, halihazırda ödenmekte olan bakım parasının kesilmesine de yasal bir dayanak oluşturmaz. Sosyal Hizmet Merkezleri'nin sistem sorgulamalarında aradığı şart 'borçsuzluk' değil; 'tam bağımlı engellilik' ve 'kişi başına düşen gelirin yasal sınırın altında kalması'dır.

Prim Borcu Yapılandırması ve Hane Gelir Testi İlişkisi

Evde bakım maaşının en temel iki şartından biri 'sağlık raporundaki tam bağımlılık' ifadesi ise, diğeri 'hane içinde kişi başına düşen aylık net gelirin net asgari ücretin aylık tutarının üçte ikisinden (2/3) az olması' kriteridir. Vatandaşların en sık yanılgıya düştüğü nokta, borç yapılandırma taksitlerinin bu hesaplamadaki konumudur.

Evde Bakım Yardımı Yönetmeliği'nin 8. maddesi uyarınca hane geliri hesaplanırken hanede yaşayan tüm bireylerin maaşları, ticari kazançları, zirai gelirleri, kira gelirleri, mevduat faizleri, taşınmaz ve araç rayiç değerlerinden elde edilen aylık emsal getiriler toplanır. Ancak yönetmelik harcama ve gider yönünden son derece katı bir kural benimsemiştir:

Hanenin yaptığı kira ödemeleri, banka kredi borçları, icra kesintileri ve SGK / Bağ-Kur prim borcu yapılandırma taksitleri hane gelirinden gider olarak DÜŞÜLEMEZ.

Örneğin bir Bağ-Kur mükellefi aylık 15.000 TL gelir beyan edip bunun 8.000 TL'sini SGK yapılandırma borcuna yatırıyorsa, Sosyal Hizmet Merkezi hane gelirini 7.000 TL olarak değil, net 15.000 TL olarak dikkate alır. Dolayısıyla borç yapılandırma taksiti ödemek gelir sınırını lehte düşürmez; ancak hane gelirini de yapay olarak artırmaz.

Somut Hane Geliri ve Yapılandırma Simülasyonu

2026 yılı asgari ücret baremleri üzerinden hazırlanan aşağıdaki somut hesaplama simülasyonu, 4 kişilik bir ailenin Bağ-Kur prim borcu yapılandırması sürecindeki gelir durumu analizini göstermektedir:

2026 Yılı Yasal Parametreleri:

• 2026 Yılı Net Asgari Ücreti (Varsayılan): 28.000,00 TL
• Evde Bakım Hane Kişi Başı Gelir Sınırı (Net Asgari Ücretin 2/3'ü): 18.666,66 TL
• Hane Birey Sayısı: 4 Kişi (Baba - Bağ-Kur esnafı, Anne - Bakıcı, Engelli Çocuk - Tam Bağımlı, Sağlıklı Çocuk - Öğrenci)
• Hanenin Aylık Toplam Net Kazancı: 52.000,00 TL
• Aylık Bağ-Kur Yapılandırma Taksiti: 14.000,00 TL

Hesaplama Adımları:

• Hanenin Toplam Net Geliri: 52.000,00 TL (14.000 TL yapılandırma taksiti gider olarak düşülmez).
• Kişi Başına Düşen Aylık Gelir: 52.000,00 TL / 4 Kişi = 13.000,00 TL.
• Yasal Eşik Kontrolü: 13.000,00 TL < 18.666,66 TL (Yasal sınırın altındadır).
• Hukuki Sonuç: Aile 14.000 TL borç yapılandırması ödüyor olmasına rağmen kişi başı gelir 18.666,66 TL sınırının altında kaldığı için evde bakım maaşı almaya hak kazanır ve mevcut maaş kesilmez.

Hane gelir kriteri ve hesaplama detaylarıyla ilgili daha geniş bilgi edinmek için Evde Bakım Maaşı Gelir Kriteri Nasıl Hesaplanır rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Prim Borcu ve Yapılandırma Durumlarının Evde Bakıma Etki Matrisi

Aşağıdaki semantik karşılaştırma tablosunda farklı sigortalılık statülerindeki prim borçlarının ve yapılandırma kararlarının evde bakım yardımına ve sağlık raporu süreçlerine etkisi karşılaştırmalı olarak özetlenmiştir:

Prim Borcu Olan Engellilerin Sağlık Kurulu Raporu Alma Hakkı

Engelli bireylerin ve ailelerinin karşılaştığı diğer kritik bir endişe, Genel Sağlık Sigortası (GSS) veya Bağ-Kur prim borcu bulunan vatandaşların devlet ve üniversite hastanelerinden sağlık kurulu raporu alıp alamayacağıdır.

5510 Sayılı Kanun Madde 67 uyarınca, sağlık hizmetlerinden ücretsiz yararlanabilmek için 60 günden fazla prim borcunun bulunmaması kuralı geçerlidir. Ancak Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ile her yıl yayımlanan geçici düzenlemelerle prim borcu bulunan vatandaşların da Sağlık Bakanlığı'na bağlı devlet hastaneleri ile devlet üniversitesi hastanelerinden sağlık hizmeti almasına olanak tanınmaktadır.

Daha da önemlisi, 'Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik' ve 'Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (ÇÖZGER)' hükümleri uyarınca, engelli sağlık kurulu raporu bir tedavi veya poliklinik hizmeti değil, vatandaşın hukuki ve bedensel durumunu tespit eden kamusal bir belgedir. Sağlık Bakanlığı genelgeleri doğrultusunda, sosyal yardım, engelli aylığı veya evde bakım maaşı almak üzere müracaat eden bireylerden rapor ücreti talep edilmemekte ve prim borcu sorgulaması rapor düzenlenmesine mani teşkil etmemektedir. Dolayısıyla GSS veya Bağ-Kur borcu bahane edilerek engelli sağlık kurulu randevusu verilmemesi veya rapor düzenlenmemesi hukuka aykırıdır.

Sosyal Hizmet Merkezi Heyet ve Ev Ziyareti Denetim Krokisi

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na bağlı Sosyal Hizmet Merkezleri (SHM) tarafından yürütülen periyodik ev ziyaretleri ve denetim süreçleri belirli bir idari protokol çerçevesinde icra edilir. Bakıcı veya aile bireylerinin prim borcu yapılandırması sürecinde geçirdiği aşamalar şu şekilde işler:

Merkezi Veri Tabanı ve SOYBİS Taraması: SHM uzmanları, hane incelemesinden önce Sosyal Yardım Bilgi Sistemi (SOYBİS) üzerinden aile bireylerinin SGK tescil kayıtlarını, vergi mükellefiyetlerini, araç ve tapu kayıtlarını tarar. Bu taramada Bağ-Kur borcunun yapılandırılmış olması sistemde 'aktif sigortalılık' veya 'yapılandırma kaydı' olarak görülür. Bu durum tek başına olumsuz bir bulgu değildir.

Banka Hesap Hareketleri İncelemesi: Heyet, yapılandırma peşinatı veya taksitleri ödenirken hanenin banka hesaplarına ani ve yüksek tutarlı kaynağı belirsiz para girişleri olup olmadığını kontrol eder. Şayet borç ödemesi için haneye kayıt dışı yüksek meblağlar girmişse heyet bu paranın kaynağını (borçlanma, altın satışı, akraba yardımı) sorgulayabilir.

Fiili Ev Ziyareti ve Yaşam Koşullarının Tespiti: Sosyal inceleme görevlileri (sosyal çalışmacı, psikolog, çocuk gelişimci) haneyi yerinde ziyaret eder. Denetimin odak noktası borçlar değil; engelli bireyin fiziki yaşam alanı, hijyen koşulları, beslenmesi ve bakıcının engelliye ayırdığı zamandır.

Bakım Hizmetinin Kesintisizliği Kontrolü: Bakıcının borç yapılandırması nedeniyle ek bir işte çalışmaya başlayıp başlamadığı denetlenir. Eğer bakıcı Bağ-Kur borcunu ödemek için haftalık tam zamanlı bir işe girmiş ve gün boyunca evde bulunamıyorsa, bakım yükümlülüğü fiilen yerine getirilemediği için maaş kesilme riskiyle karşı karşıya kalır. Bakıcının günde en az 8 saat engellinin yanında fiili bakım vermesi esastır.

Adım Adım Prim Borcu Sürecinde Evde Bakım Maaşını Koruma Rehberi

Borç yapılandırması yapan veya prim borcu bulunan ailelerin herhangi bir mağduriyet yaşamaması için izlemesi gereken eylem planı şunlardır:

e-Devlet Üzerinden Yapılandırma Bilgilerini Kontrol Etme: SGK veya Vergi Dairesi borç yapılandırma planınızı e-Devlet Kapısı üzerinden temin edin. Taksit ödeme planınızı ve ödeme makbuzlarınızı muhafaza edin.

SHM'ye Doğru Gelir Beyanında Bulunma: Yıllık periyodik gelir kontrollerinde veya hane geliri değişikliklerinde hanenin ticari veya serbest kazancını eksiksiz bildirin. Borç taksitlerini gider olarak hesaba katmadan kişi başı sınırın altında kaldığınızı net rakamlarla teyit edin.

Sağlık Raporu Süresini Takip Etme: Engelli sağlık kurulu raporunun süreli olması durumunda, rapor bitiş tarihinden en az 4 ay önce yetkili devlet hastanesine randevu alın. Prim borcunuz olsa dahi rapor yenileme başvurunuzun kabul edileceğini unutmayın.

Banka Hesabına Haciz Gelmesi Durumunda Harekete Geçme: Prim borcundan ötürü banka hesaplarınıza e-haciz uygulanması halinde, evde bakım maaşının yattığı hesaba konulan blokenin 2828 Sayılı Kanun ve İcra İflas Kanunu Madde 82 gereği derhal kaldırılması için ilgili vergi dairesine veya icra müdürlüğüne dilekçe verin.

Prim Borcu Kaynaklı Kesintiye Karşı Resmi SGK ve SHM İtiraz Dilekçesi

Herhangi bir Sosyal Hizmet Merkezi görevlisinin veya SGK biriminin prim borcunu, yapılandırma taksitini veya GSS borcunu gerekçe göstererek evde bakım maaşını durdurması ya da sağlık raporu başvurusunu reddetmesi halinde kullanılabilecek resmi itiraz dilekçesi taslağı aşağıdadır:

Sağlık raporları, mevzuat değişiklikleri ve itiraz yolları hakkında diğer ayrıntılı analizlerimize Mevzuat ve Sağlık Raporları kategorimizden ulaşabilirsiniz.