HGS / OGS ve Otoyol-Köprü Geçişlerinde Engelli İndirimi Var Mı? (2026 Mevzuat ve Muafiyet Kılavuzu)

HGS (Hızlı Geçiş Sistemi) ve Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) bünyesindeki devlet otoyolları ile Boğaz köprülerinde güncel mevzuat itibarıyla engelli bireylere tanımlanmış genel bir geçiş indirimi veya muafiyeti bulunmamaktadır. 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ile 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri Hakkında Kanun kapsamında; otoyol ve köprü geçiş ücretleri aracın engellilik durumuna göre değil, yalnızca Karayolları Trafik Kanunu'ndaki 'Aks Sayısı ve Dingil Mesafesi (Araç Sınıfı)' baz alınarak tahakkuk ettirilmektedir.

Engelli vatandaşlarımız belediye toplu taşımasında, şehirlerarası trenlerde (TCDD) ve deniz otobüslerinde (İDO) %50 ile %100 arasında değişen ücretsiz seyahat imkanlarına sahipken; otoyollarda ve özellikle Yap-İşlet-Devret (YİD) modeliyle işletilen Osmangazi, Çanakkale ve Kuzey Marmara gibi özel otoyollarda aynı indirimin bulunmaması kamuoyunda büyük bir beklenti ve hukuki tartışma yaratmaktadır. TBMM komisyonlarında bekleyen kanun teklifleri, PTT HGS etiket tescil kuralları, haksız ihlalli geçiş cezalarından korunma yolları ve idareye sunulacak resmi itiraz dilekçesi bu otoriter rehberde tüm hukuki boyutlarıyla açıklanmaktadır.

1. Mevcut Yasal Durum: 4736 Sayılı Kanun ve KGM Mevzuatı

Türkiye'de kamu hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli yararlanma kuralları, 08/01/2002 tarihli ve 4736 Sayılı Kanun (mevzuat.gov.tr) 1. maddesi ile düzenlenmiştir.

Kanunun emredici kuralına göre; genel bütçeye dahil daireler ve bunlara bağlı kamu tüzel kişileri, ürettikleri mal ve hizmet tarifelerinde Cumhurbaşkanı Kararı (eski Bakanlar Kurulu) olmaksızın hiçbir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulayamaz. Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) 6001 sayılı Kanun uyarınca Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'na bağlı genel bütçeli bir kuruluştur. Bugüne kadar Cumhurbaşkanlığı tarafından otoyol ve köprü geçişlerinde engellileri doğrudan kapsayan bir istisna kararı yayımlanmadığı için KGM gişelerinde tüm araçlara standart ücret tarifesi uygulanmaktadır.

2. Devlet Otoyolları ile Özel (YİD) Otoyolları Arasındaki Fark

Türkiye'deki otoyol ve köprü ağı iki ayrı hukuki rejimle yönetilmektedir:

• KGM Tarafından İşletilen Devlet Otoyolları ve Boğaz Köprüleri: 15 Temmuz Şehitler Köprüsü, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü, Avrupa Otoyolu (Mahmutbey-Edirne), Anadolu Otoyolu (Çamlıca-Akıncı), İzmir-Çeşme ve İzmir-Aydın otoyollarıdır. Buralarda ücretler kamu tarifesi olup nispeten düşüktür; ancak engelli indirimi uygulanmamaktadır.
• Yap-İşlet-Devret (YİD) Modeliyle İşletilen Özel Otoyol ve Köprüler: Osmangazi Köprüsü, 1915 Çanakkale Köprüsü, Yavuz Sultan Selim Köprüsü, Kuzey Marmara Otoyolu, Gebze-Orhangazi-İzmir Otoyolu, Ankara-Niğde Otoyolu ve Menemen-Aliağa-Çandarlı Otoyoludur. Bu yollar özel görevli şirketler (Otoyol A.Ş., İCA, ERG vb.) tarafından işletilmekte olup sözleşmeler Hazine garantili döviz endeksli tarifelere bağlıdır. Bu projelerde de hiçbir indirim söz konusu değildir.

3. Engelli Bireyler İçin Yıllık Otoyol / Köprü Maliyeti Simülasyonu

Düzenli hastane kontrolleri, üniversite hastanesi sevkleri veya işe gidiş-geliş nedeniyle Boğaz köprülerini ve otoyolları kullanan engelli bir vatandaşımızın bütçe yükü oldukça ağırdır.

Somut Yıllık Maliyet Simülasyonu (2026 Parametreleri):

İstanbul Anadolu Yakası'nda ikamet eden ve haftada 3 gün Avrupa Yakası'ndaki bir eğitim-araştırma hastanesine tedaviye giden ortopedik engelli bir vatandaşımızın 15 Temmuz Şehitler Köprüsü veya FSM Köprüsü geçişleri:

• 1. Sınıf Araç Köprü Tek Yön Geçiş Ücreti: 33,00 TL (Gidiş-Dönüş 66,00 TL)
• Haftalık Köprü Maliyeti (3 Gün): 3 gün × 66,00 TL = 198,00 TL / hafta
• Aylık Köprü Maliyeti (4 Hafta): 198,00 TL × 4 = 792,00 TL / ay
• Yıllık Köprü Maliyeti: 792,00 TL × 12 ay = 9.504,00 TL / yıl
• Şehirlerarası Özel Otoyol Kullanımı Eklenirse (Örn: Osmangazi Köprüsü): Gidiş-dönüş tek bir seyahatte 1.100 TL'yi aşan ek maliyet.

Görüldüğü üzere, engellilere sağlanan ÖTV ve MTV muafiyeti araç alımında ve vergisinde büyük rahatlama sağlarken; otoyol ve köprü maliyetleri aile bütçesinde ciddi bir kalem oluşturmaktadır. Genel indirim hakları için Engelliler İçin İndirim Hakları Kılavuzu ve Engelli Ulaşım Hakları Nelerdir? sayfalarımızı ziyaret edebilirsiniz.

4. Türkiye Ulaşım Ağında Engelli İndirim ve Muafiyet Matrisi

Aşağıdaki semantik tabloda Türkiye'deki farklı ulaşım modlarında engellilere uygulanan güncel indirim ve muafiyet oranları karşılaştırmalı olarak derlenmiştir:

5. TBMM'ye Sunulan Kanun Teklifleri ve Ücretsiz HGS Beklentisi

TBMM nezdinde engellilere ait taşıtların otoyol ve köprü geçiş ücretlerinden muaf tutulması amacıyla muhtelif dönemlerde kanun teklifleri verilmiştir:

• Teklifin İçeriği: 4736 sayılı Kanun'un 1. maddesine ek fıkra eklenerek; '%90 ve üzeri engelli bireyler ile bizzat araç kullanan engellilerin tescilli araçlarının, engelli bireyin araçta bulunması şartıyla kamuya ait otoyol ve köprülerden günde 2 geçişle sınırlı olmak üzere ücretsiz faydalanması' öngörülmektedir.
• Mevcut Durum: Bu teklifler şu an itibarıyla TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu ile Bayındırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm Komisyonu gündeminde beklemektedir. Henüz yasalaşmış bir düzenleme bulunmadığından gişelerde ücretsiz geçiş hakkı doğmamıştır.

6. Engelli Aracı İçin HGS Etiketi Alma ve 1. Sınıf Tescil Krokisi

Engelli aracınız için HGS etiketi alırken ve kullanırken dikkat etmeniz gereken 4 resmi işlem adımı:

1. 1. Adım - PTT veya Bankadan HGS Başvurusu: Araç ruhsatı ve kimliğinizle birlikte herhangi bir PTT şubesine veya anlaşmalı bankaya başvurun. Araç binek otomobil ise ruhsattaki dingil mesafesi gereğince 1. Sınıf HGS etiketi verilir.
2. 2. Adım - Otomatik Bakiye Yükleme Talimatı: Otoyollarda bakiye yetersizliği nedeniyle 15 gün içinde ödenmeyen geçişlere 1'e 4 kat ceza tahakkuk ettirilir. Engellilere bu konuda ayrıcalık tanınmadığından kredi kartına otomatik yükleme talimatı verilmelidir.
3. 3. Adım - Özel Tertibatlı Araçlarda Etiket Montajı: Ön camında ısı yalıtımı veya metal film bulunan araçlarda HGS etiketinin dikiz aynasının arkasındaki siyah noktalı bölgeye yapıştırılması gerekir; aksi takdirde anten etiketi okumayarak ihlalli geçiş uyarısı verir.
4. 4. Adım - e-Devlet ve KGM İhlalli Geçiş Sorgulama: Düzenli olarak turkiye.gov.tr 'Hızlı Geçiş Sistemi (HGS) Hesap Bilgileri' ekranından geçişlerinizi kontrol edin.

7. KGM ve PTT'ye İhlalli Geçiş Cezası İtiraz Dilekçesi

HGS etiketinizde yeterli bakiye olmasına rağmen gişe okuma hatası veya sistem arızası sebebiyle adınıza ceza tebliğ edilmesi durumunda Karayolları Genel Müdürlüğü'ne verilecek resmi itiraz dilekçesi:

8. Anayasa Mahkemesi ve Sosyal Devlet İlkesi Kapsamında Hukuki Analiz

Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvuru kararlarında; engelli bireylerin hareket kabiliyetinin artırılmasının sosyal devlet ilkesinin zorunlu bir gereği olduğu vurgulanmaktadır. Ancak Yüksek Mahkeme, vergi ve harç muafiyetleri ile kamu hizmeti ücret tarifelerinde takdir yetkisinin kanun koyucuya (TBMM) ait olduğunu kabul etmektedir.

Dolayısıyla, yargı kararıyla doğrudan otoyol muafiyeti sağlanması hukuken mümkün olmayıp; bu hakkın hayata geçebilmesi için 4736 sayılı Kanun'da değişiklik yapılması veya Cumhurbaşkanlığı Kararı ihdas edilmesi gerekmektedir. Engelli sivil toplum kuruluşları ve konfederasyonları bu yöndeki taleplerini ilgili bakanlıklara iletmeye devam etmektedir.

Yasal Mevzuat ve Resmi Linkler: Karayolları Genel Müdürlüğü (kgm.gov.tr) | 6001 Sayılı KGM Kanunu (mevzuat.gov.tr) | T.C. Resmî Gazete (resmigazete.gov.tr)