Engelli Maaşı Alanlara Bayram İkramiyesi Verilir mi? Mevzuat ve Yasal Haklar

Her Ramazan ve Kurban Bayramı öncesinde milyonlarca engelli vatandaşımız ve aileleri, emeklilere ödenen bayram ikramiyesinden yararlanıp yararlanamayacaklarını büyük bir umutla araştırmaktadır. Sosyal medyada ve internet haber sitelerinde sıklıkla dolaşıma sokulan yanıltıcı başlıklar, hak sahipleri nezdinde ciddi bir bilgi kirliliğine ve kafa karışıklığına yol açmaktadır.

Bu konunun hukuki ve idari temelini netleştirmek adına Sosyal Güvenlik Kurumu mevzuatı ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın tabi olduğu kanuni düzenlemeleri ayrıntılarıyla tetkik etmek gerekir. Türkiye'de uygulanan bayram ikramiyesi rejimi, doğrudan prim ödemesine dayalı emeklilik sigortası havuzuna bağlı kılınmıştır.

Bayram İkramiyesinin Yasal Dayanağı ve Emeklilik Şartı

Türkiye'de bayram ikramiyesi uygulaması, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na 2018 yılında eklenen Ek Madde 18 hükmü ile mevzuatımıza girmiştir. İlgili kanun maddesi ikramiyeden yararlanabilecek hak sahiplerini açıkça ve tahdidi olarak saymıştır:

Maddenin amir hükmüne göre Kurumca (SGK) bu Kanun ve ilgili mevzuat uyarınca gelir ve aylık ödemesi yapılan; yaşlılık aylığı, malullük aylığı, vazife malullüğü aylığı, ölüm aylığı ile sürekli iş göremezlik geliri alan emekliler bayram ikramiyesine hak kazanırlar. Dolayısıyla bayram ikramiyesinin ön şartı, bireyin geçmişte prim ödeyerek veya borçlanarak Sosyal Güvenlik Kurumu'ndan bir 'emeklilik veya ölüm geliri' hak etmiş olmasıdır.

Engelli Aylığı ve Evde Bakım Parası Neden İkramiye Kapsamında Değildir?

2022 sayılı Kanun kapsamında ödenen engelli aylıkları ile 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu kapsamında ödenen evde bakım yardımları, SGK bünyesinde prim karşılığı bağlanan bir emeklilik aylığı değildir. Bu ödemeler doğrudan genel bütçeden karşılanan birer 'Sosyal Yardım ve Primsiz Ödeme' niteliği taşımaktadır:

• 2022 Sayılı Kanun Engelli Aylığı: Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından muhtaçlık kriteri sağlanan engellilere yapılan bir ayni/nakdi transferdir. Hak sahibi adına hiçbir sigorta primi yatırılmadığı için 5510 sayılı Kanun Ek Madde 18 kapsamına girmez.
• 2828 Sayılı Kanun Evde Bakım Yardımı: Bakıma muhtaç tam bağımlı engellinin bakımını üstlenen akrabasına ödenen bakım desteğidir. Bu ödeme de primli bir rejim olmayıp Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bütçesinden aktarılır.

Bu yasal ayrım nedeniyle yürürlükteki kanunlar muvacehesinde engelli maaşı veya evde bakım maaşı alan vatandaşlarımıza Ramazan ve Kurban bayramlarında ayrıca bir bayram ikramiyesi tahakkuk ettirilmez. Hak sahiplerinin bu konuda hayal kırıklığına uğramaması adına sosyal medyadaki mesnetsiz iddialara itibar etmemesi önem arz eder.

Sosyal Ödemeler ve Bayram İkramiyesi Hak Sahipliği Matrisi

Farklı maaş ve yardım türlerinin bayram ikramiyesi karşısındaki yasal durumları aşağıdaki tabloda ayrıntılı olarak karşılaştırılmıştır:

Önemli İstisna: Yetim Aylığı Alan Engellilerin İkramiye Hakkı

Burada çok kritik ve çoğu vatandaşımız tarafından gözden kaçırılan bir istisna bulunmaktadır: Vefat eden sigortalı anne veya babasından dolayı SGK'dan yetim aylığı (ölüm aylığı) alan engelli bireyler bayram ikramiyesi alırlar. 5510 sayılı Kanun uyarınca ölüm aylığı alan hak sahiplerine, aylık bağlama oranları nispetinde ikramiye ödenir.

Örneğin vefat eden babasından yüzde yirmi beş hisseyle yetim aylığı alan bir engelli birey, belirlenen resmi bayram ikramiyesi tutarının yüzde yirmi beşini bayramdan önce kendi banka hesabından tahsil eder. Bu durumdaki vatandaşlarımızın ikramiyesi SGK tarafından otomatik olarak tahakkuk ettirilmektedir.

Bakanlığın Erken Ödeme Uygulaması

Her ne kadar mevzuat gereği ilave bir ikramiye ödenmese de, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı her bayram öncesinde sosyal yardım alan ailelerin nakit sıkıntısı çekmemesi adına özel bir ödeme takvimi uygulamaktadır. Normal şartlarda her ayın 15'i ile 25'i arasında ödenen evde bakım maaşları ile ayın 5'i ile 9'u arasında ödenen 2022 engelli maaşları, bayramın denk geldiği tarihe göre öne çekilerek bayramdan önce hak sahiplerinin hesaplarına yatırılmaktadır.

Hak sahipleri bayram öncesinde güncel il yatış durumlarını evde bakım maaşı yatan iller sayfamızdan anlık olarak kontrol edebilirler.

Yasal Düzenleme Beklentileri ve Kanun Teklifleri Süreci

Engelli hakları alanında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşları ve engelli konfederasyonları, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) nezdinde 2022 sayılı Kanun kapsamındaki vatandaşlarımıza da en azından net asgari ücret veya belirlenecek bir katsayı üzerinden bayram desteği verilmesi yönünde kanun teklifleri sunulmasını talep etmektedir. Henüz TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilmiş bir yasa değişikliği bulunmamakla birlikte, konuya ilişkin resmi bir düzenleme Resmî Gazete'de yayımlandığı anda sitemiz üzerinden kamuoyuna duyurulacaktır.

Belediyeler ve Sosyal Yardımlaşma Vakıflarının Bayram Nakdi Destekleri

Merkezi bütçeden rutin bir bayram ikramiyesi ödenmese de, yerel mülki idareler ve belediyeler dar gelirli engelli vatandaşlarımız için bayram dönemlerinde özel nakdi destek programları uygulamaktadır. Kaymakamlıklar bünyesindeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları (SYDV), her yıl Ramazan ve Kurban bayramları öncesinde Mütevelli Heyeti kararıyla hanelere tek seferlik bayram harçlığı aktarabilmektedir.

Bunun yanı sıra büyükşehir ve ilçe belediyeleri, sosyal yardım veri tabanında kayıtlı ihtiyaç sahibi engelli ailelere yönelik bayram gıda kolisi, market alışveriş çeki veya doğrudan banka/belediye sosyal destek kartlarına nakit bakiye yüklemesi yapmaktadır. Bu imkanlardan faydalanmak isteyen vatandaşlarımızın ikamet ettikleri ilçedeki belediyenin Sosyal Yardım İşleri Müdürlüğü'ne veya e-Devlet kapısı üzerinden belediye yardım sekmesine müracaat etmeleri gerekmektedir.

Vazife Malulleri ve Terörle Mücadele Hak Sahiplerinin Durumu

Sosyal güvenlik sistemimizde görev esnasında veya terörle mücadele kanunları kapsamında yaralanarak malul kalan kamu görevlileri, emniyet mensupları ve Türk Silahlı Kuvvetleri personeli 5510 sayılı Kanun'un 47. maddesi ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine tabidir.

Bu kapsamda vazife malullüğü aylığı veya harp malullüğü aylığı alan vatandaşlarımız primsiz genel engelli maaşından tamamen farklı bir statüye sahiptirler. Kendilerine her iki bayramda da devlet tarafından tam bayram ikramiyesi tahakkuk ettirildiği gibi, her yılın ilk çeyreğinde ek tazminat ve tütün ikramiyesi ödemeleri de eksiksiz gerçekleştirilir.

Yasal Düzenleme Beklentileri ve Sivil Toplum Talepleri

Türkiye Sakatlar Konfederasyonu, Türkiye Ortopedik Engelliler Federasyonu ve engelli hakları savunucuları, 2022 sayılı Kanun kapsamındaki vatandaşlarımızın yaşadığı derin ekonomik zorlukları hafifletmek adına Meclis gündemine çeşitli yasa teklifleri taşımaktadır. Talep edilen temel düzenleme; 2022 sayılı Kanun'a eklenecek bir ek madde ile her bayram öncesinde net asgari ücretin belirli bir yüzdesi oranında 'Sosyal Bayram Desteği' adı altında primsiz bir ikramiye kalemi ihdas edilmesidir.

Bütçe imkanları ve Hazine politikaları çerçevesinde bu yönde bir kanunlaşma gerçekleştiği takdirde, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ödeme modülünü güncelleyerek hak sahiplerine bayram desteğini doğrudan PTT veya Ziraat hesapları üzerinden tahakkuk ettirecektir.

Sosyal Yardımlaşma Vakfı Bayram Nakdi Yardım Başvuru Dilekçesi

Kurban veya Ramazan Bayramı öncesinde hanesinde temel ihtiyaçlarını karşılayamayacak derecede maddi güçlük yaşayan engelli vatandaşlarımız, ikametgahlarının bağlı olduğu Kaymakamlık Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı'na tek seferlik bayram harçlığı veya nakdi destek talebinde bulunabilirler. İşte kullanılabilecek resmi talep dilekçesi örneği:

SOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA VAKFI BAŞKANLIĞINA
[İlçe Adı] KAYMAKAMLIĞI

BAŞVURU SAHİBİ         : [Adınız Soyadınız] - T.C. Kimlik No: [Numaranız]
İKAMETGAH ADRESİ        : [Açık Adresiniz]
TELEFON NUMARASI        : [İletişim Numaranız]
TALEP KONUSU            : Yaklaşan Bayram Öncesi Tek Seferlik Nakdi Sosyal Yardım Talebimdir.

AÇIKLAMALAR :
Vakfınız nezdinde kayıtlı dosyam uyarınca 2022 sayılı Kanun kapsamında düzenli engelli aylığı almaktayım.

Hanemde bakmakla yükümlü olduğum fert sayısı [Sayı] kişi olup, hanemize giren tek düzenli gelir söz konusu engelli aylığıdır. Yaklaşan dini bayram öncesinde gıda, yakacak, ilaç ve giyim gibi en temel insani gereksinimlerimi karşılamakta derin bir maddi yokluk ve acziyet içerisindeyim.

Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu'nun ilgili hükümleri uyarınca durumumun Vakıf Mütevelli Heyeti tarafından incelenerek, tarafıma bayram öncesinde tek seferlik nakdi destek veya gıda çeki yardımı tahsis edilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. [Tarih]

İmza: [Adınız Soyadınız]
Ekler: 1- Engelli Raporu Fotokopisi, 2- Kimlik Fotokopisi.

Banka Promosyonu ve Diğer Sosyal Hakların Bayramla İlişkisi

Engelli aylığı alan hak sahiplerinin sıkça sorduğu bir diğer husus, kamu bankalarının veya PTT'nin promosyon ödeyip ödemeyeceğidir. SGK emeklilerinde olduğu gibi protokole dayalı üç yıllık maaş promosyonu hakkı, primsiz ödemeler sisteminde geçerli değildir. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı merkezi protokollerle ödemeleri PTT ve Halkbank (Aile Kart) üzerinden komisyonsuz olarak ulaştırmaktadır. Hak sahiplerinin bayram öncesinde kendilerine ek kazanç vadeden üçüncü şahıs dolandırıcılıklarına karşı dikkatli olmaları elzemdir.

Emekli Sandığı Malulü Memurların Bayram İkramiyesi Statüsü

Sosyal güvenlik reformu öncesinde Emekli Sandığı'na tabi olarak memuriyet görevini ifa ederken vazife malulü veya adi malul olarak emekliye sevk edilen kamu personeli, 5510 sayılı Kanun'un Geçici 4. maddesi uyarınca mülga 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu haklarını muhafaza ederler. Bu statüdeki engelli memur emeklilerimiz genel SSK ve Bağ-Kur emeklileri gibi her yıl iki bayramda da devletçe belirlenen tam bayram ikramiyesi tutarını Hazine güvencesiyle eksiksiz alırlar.

Buna karşın primsiz 2022 engelli maaşı alan vatandaşlarımızın statüsü memur emekliliğinden hukuken tamamen farklı olduğu için ikramiye hak edişi doğmamaktadır. Hak sahiplerinin hangi kanun maddesine tabi olduklarını e-Devlet SGK Tescil ve Hizmet Dökümü ekranından kontrol etmeleri tavsiye olunur.