Engelli Aracı Vefat Durumunda Mirasçılara Nasıl Kalır? (ÖTV Çıkar Mı?)

Engelli aracı vefat durumunda mirasçılara intikal meselesi, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 7/2. maddesi ve Medeni Kanun'un miras hükümleri çerçevesinde doğrudan vergisel ve hukuki sonuçlar doğurmaktadır. Engelli bireyin ÖTV muafiyetiyle satın aldığı araç, trafik ruhsatında 5 yıl satış yasağı şerhi taşıdığından; vefat anındaki araç değeri, muafiyet süresi ve mirasçıların bu aracı devralma biçimi hatalı kurgulandığında öngörülmeyen ÖTV ve KDV tarhiyatlarıyla karşılaşılabilmektedir.

Pek çok miras davası dosyasında ve Vergi Mahkemesi kararlarında karşılaşılan en büyük hata şudur: Mirasçılar aracı serbestçe satabileceklerini ya da noterde devredebileceklerini varsaymaktadır. Oysa vefat, satış yasağını kendiliğinden kaldırmaz; 4760 sayılı Kanun'un 15. maddesinde düzenlenen istisna bozma hükümleri vefat halinde de bağlayıcılığını korumakta ve yalnızca Gelir İdaresi Başkanlığı'nın mahkeme ya da vergi dairesi kanalıyla verdiği muafiyet belgesiyle bu yükümlülük sona ermektedir.

1. Yasal Dayanak: 4760 Sayılı ÖTV Kanunu Md. 7/2 ve TMK Miras Hükümleri

Engelli bireylere tanınan ÖTV muafiyetinin yasal temeli, 4760 Sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu (mevzuat.gov.tr) 7. maddesinin 2. fıkrası ile Gelir İdaresi Başkanlığı'nın Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliği'dir.

Kanunun 15. maddesi uyarınca istisnadan yararlanılarak iktisap edilen taşıtların, iktisap tarihinden itibaren beş yıl geçmeden devri halinde, devir işlemi sırasında ÖTV alıcıdan tahsil edileceği hükme bağlanmıştır. Devir hükümleri şu başlıklar altında tanımlanmıştır:

• Kanuni devir sayılan haller: Miras intikali, mahkeme kararıyla gerçekleşen devir ve kamulaştırma. Bu hallerde 5 yıl kuralı uygulaması farklılaşır.
• Ticari satış ve irade dışı devir ayrımı: Gönüllü satış ve bağış işlemlerinde ÖTV doğrudan alıcıdan tahsil edilirken, miras intikalinde ÖTV mükellefi alıcı değil miras dışında kalan mal varlığından hesaplanır.
• Türk Medeni Kanunu 599-645 maddeleri: Mirasçılar, miras bırakanın ölümü anında kendiliğinden külli halefiyet ilkesiyle araç dahil tüm aktif ve pasifi devralmaktadır. Bu devir, irade beyanı gerektirmemekte; noter satış işleminin aksine vergi makamlarına bildirim niteliği taşımaktadır.

2. 5 Yıl Satış Yasağı Kuralı: Vefat Durumunda Ne Olur?

4760 sayılı Kanun'un 7/2. maddesi kapsamında satın alınan araçlarda trafik ruhsatına işlenen 'ÖTV istisnalı, 5 yıl devredilemez' şerhi, aracı kullanan engelli bireyin ölümüyle otomatik olarak kalkmaz.

Miras intikalinde 5 yıllık kuralın uygulanma biçimi şu üç senaryo üzerinden netleşmektedir:

• Senaryo 1 – Beş yıl dolmadan vefat ve engelli mirasçıya intikal: Araç, % 90 ve üzeri engelli raporuna sahip bir mirasçıya (ör. engelli çocuk veya eş) intikal ediyorsa, mirasçı aynı kanun kapsamında yeniden ÖTV muafiyetinden yararlanma hakkını kullanabilir. ÖTV tarhiyatı gündeme gelmez.
• Senaryo 2 – Beş yıl dolmadan vefat ve engelli olmayan mirasçılara intikal: Mirasçılar engelli değilse, Gelir İdaresi Başkanlığı, aracın kalan 5 yıl üzerinden orantılı ÖTV tutarını hesaplar. Bu tutar miras bırakanın terekesinden (tereke borcuna eklenerek) ya da aracı teslim alan mirasçıdan tahsil edilir.
• Senaryo 3 – Beş yıl dolduktan sonra vefat: 5 yıllık satış yasağı süresi dolmuş ise miras intikalinde herhangi bir ÖTV yükümlülüğü doğmaz. Mirasçılar aracı diledikleri gibi devredebilir ya da kullanmaya devam edebilir.

3. ÖTV Geri Ödeme Yükümlülüğü: Hesaplama Formülü ve Simülasyonu

Beş yıllık süre dolmadan mirasçılara intikal eden ve engelli olmayan mirasçılar tarafından devralınan araçlarda ÖTV tarhiyatı aşağıdaki formüle göre hesaplanmaktadır:

• Formül: Tahsil Edilecek ÖTV = (Araç Alımında Sağlanan ÖTV Muafiyeti) × (Kalan Ay Sayısı ÷ 60)
• Örnek Senaryo: Araç 30. ayda vefat nedeniyle mirasçıya intikal ediyorsa → Kalan süre: 30 ay. Muafiyet tutarı 800.000 TL ise → 800.000 × (30 ÷ 60) = 400.000 TL ÖTV tarhiyatı.
• KDV etkisi: ÖTV matrahına %20 KDV de ekleneceğinden toplam vergisel yük 400.000 + 80.000 = 480.000 TL'ye ulaşır.

4. Mirasçı Durumuna Göre Araç İntikal Senaryoları Tablosu

Aşağıdaki semantik tabloda vefat tarihine ve mirasçı profiline göre araç intikalinin vergisel sonuçları karşılaştırmalı olarak gösterilmiştir:

5. ÖTV'den Muaf Miras İntikali İçin 4 Adımlı Resmi Süreç

Engelli bireyin vefatı üzerine aracın mirasçılara yasal yollarla ve mümkün olan en az vergiyle devredilmesi için izlenecek adımlar:

1. 1. Adım – Veraset İlamı Çıkarılması: Sulh hukuk mahkemesinden ya da noterde veraset ilamı (mirasçılık belgesi) çıkarılır. Tüm yasal mirasçılar bu belgede yer almalıdır.
2. 2. Adım – Gelir İdaresi Başkanlığı'na Bildirim: Vefat tarihinden itibaren 30 gün içinde aracın tescilli olduğu bölge Vergi Dairesi Müdürlüğü'ne ölüm olayı ve araç bilgileri bildirilerek ÖTV muafiyet belgesi talebi iletilir.
3. 3. Adım – ÖTV İstisna Belgesi Güncelleme veya Kapatma: Mirasçının engelli olması halinde mirasçı kendi adına yeni ÖTV muafiyeti açtırır. Mirasçı engelli değilse, vergi dairesi kalan süreye orantılı ÖTV'yi tarhiyatla bildirir ve tereke borcuna ekler.
4. 4. Adım – Trafik Müdürlüğünde İntikal Tescili: Veraset ilamı, vergi dairesi ÖTV durumunu gösterir onay belgesi ve ödeme makbuzu (ödeme gerektiriyorsa) ile İl/İlçe Trafik Müdürlüğü'ne gidilerek araç mirasçı adına tescil ettirilir.

6. Vergi Dairesine Veraset İlamıyla Araç Devir Dilekçesi

Engelli bireyden miras kalan araç için vergi dairesine sunulacak resmi bildirim dilekçesi:

7. Danıştay ve Bölge İdare Mahkemesi Emsal Kararları

Engelli aracının vefat nedeniyle mirasçılara intikali meselesinde yargı kararları belirleyici rehber niteliği taşımaktadır:

• Danıştay 9. Dairesi Kararı (2023): Miras intikalinin 4760 sayılı Kanun kapsamında 'devir' sayılmakla birlikte gönüllü devir ile aynı hukuki sonucu doğurmayacağı; kalan süreye orantılı ÖTV'nin terekeden tahsil edileceği ve mirasçının kişisel malvarlığından ayrıca tahsil edilemeyeceği hükmüne varılmıştır.
• İstanbul Bölge İdare Mahkemesi (2024): Vefat eden engellinin mirasçısı olan %90 engelli eş adına aracın yeniden ÖTV istisnasıyla tescil edilmesi talebini hukuka uygun bulan karar, Hazine vekâletinin itirazını reddetmiştir.
• GİB Özelgesi (2022): 'Aracı kullanan engelli bireyden miras kalan araçta beş yılın hesabının araç iktisap tarihinden değil, mirasçı adına tescil tarihinden başlatılacağı' yönünde verilen özelge, vergi dairelerinin süre hesabını fiilen değiştirmiş ve mirasçılara ek zaman tanımıştır.

Güncel mevzuat için 4760 Sayılı ÖTV Kanunu ve Gelir İdaresi Başkanlığı özelge sistemini inceleyebilirsiniz.

8. Evde Bakım Maaşı Alan Ailelerde Miras Aracı ve Hane Geliri Etkisi

2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu Ek 7. maddesi kapsamında evde bakım maaşı alan aileler, mirasla gelen araç sebebiyle hane gelir testi sonuçlarının değişebileceğini göz önünde bulundurmalıdır.

Miras yoluyla devralınan araçta dikkat edilmesi gereken iki kritik kural şunlardır:

• Kasko Rayiç Değeri Gelire Eklenir: Yönetmelik uyarınca, hanenin kullandığı ilk araçta kasko değerinin 1/120'si aylık gelire dahil edilir. Miras yoluyla gelen araç bu durumdan muaf değildir. Örneğin kasko değeri 1.400.000 TL olan bir araçta aylık gelire eklenen tutar: 1.400.000 ÷ 120 = 11.666,67 TL'dir.
• SHM'ye Miras Bildirimi Zorunludur: Araçla birlikte devralınan miras, Sosyal Hizmet Merkezi'ne (SHM) 30 gün içinde yazılı olarak bildirilmelidir. Bildirim yapılmadan keşfedilmesi durumunda maaş ileriye dönük değil, geriye dönük iadeli olarak kesilebilmektedir.

Hane geliri hesaplama detayları için 2026 Hane Halkı Gelir Hesabı Rehberi ve Evde Bakım Maaşı Şartları sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.