Boşanma Durumunda Evde Bakım Maaşı Gelir Hesabı Nasıl Değişir? (Nafaka ve Velayet Şartları 2026)

Boşanma durumunda evde bakım maaşı gelir hesabı nasıl değişir sorusu, engelli çocuğu veya bakıma muhtaç bir yakını olan eşlerin evlilik birliğini sonlandırma aşamasında en çok endişe duyduğu hukuki ve sosyal yardım başlıklarından biridir. Boşanma davasının açılması, tarafların evlerini ayırması ve kesinleşen boşanma kararı sonrasında hanedeki kişi sayısı ile gelir dengesi bütünüyle değişir. Bu durum, Sosyal Hizmet Merkezi (SHM) nezdinde evde bakım maaşının ya tamamen kesilmesine, ya aynen devam etmesine ya da gelir sınırını aşan ailelerin maaş hakkını yeniden kazanmasına yol açabilir.

İçindekiler 17 Bölüm

1. 1. Boşanma Sürecinde ve Sonrasında Hane Tanımı Nasıl Yapılır?
2. 2. Engelli Çocuğun Velayeti ve Bakıcılık Sıfatı
3. 3. Nafaka Gelir Testine Dahil Edilir Mi? (İştirak ve Yoksulluk Nafakası)
4. 4. Boşanma Öncesi ve Sonrası Gelir Hesabı Karşılaştırma Tablosu
5. 5. Hayati Kural: En Geç 30 Gün İçinde SHM'ye Yazılı Bildirim!
6. 6. Sıkça Sorulan Sorular
7. 7. Boşanma Sonrası Hane Gelir Testi ve Ayrılan Eşin Hukuki Statüsü
8. 8. Velayet Sahibi Ebeveynin Bakıcı Olarak Tescili ve Sözleşme Yenileme
9. 9. Sosyal Hizmet Merkezine Boşanma Bildirim Dilekçesi
10. 10. Reşit Engelli Bireylerde Yardım Nafakası ve Gelir Kriterine Etkisi
11. 11. Boşanma Davası Sürerken Tedbir Nafakası ve Geçici Hane Düzenlemesi
12. 12. Sıkça Sorulan Sorular
13. └─ Boşanan eşin geliri evde bakım maaşında hesaba katılır mı?
14. └─ Mahkemenin bağladığı iştirak nafakası gelire eklenir mi?
15. └─ Boşanma davası devam ederken eşin geliri düşülebilir mi?
16. └─ Bakıcılık velayeti almayan tarafta kalabilir mi?
17. └─ Boşanma işlemi kuruma kaç gün içinde bildirilmelidir?

Buradaki en hayati kural, boşanma ve adres ayrılığı gerçekleştiğinde durumu vakit kaybetmeden resmi kurumlara bildirmektir. Aksi takdirde, aylar sonra yapılan MERNİS çapraz denetimlerinde geriye dönük yersiz ödeme tespiti yapılarak faiziyle geri tahsilat yoluna gidilmektedir. Bu rehberde boşanmanın evde bakım maaşına etkisini, nafaka hesaplamalarını ve resmi bildirim prosedürlerini inceliyoruz.

Boşanma Sürecinde ve Sonrasında Hane Tanımı Nasıl Yapılır?

Evde bakım maaşı mevzuatında gelir testi 'aynı çatı altında yaşayan ve adrese dayalı nüfus kayıt sisteminde (ADNKS) kayıtlı olan hane halkı' üzerinden yapılır. Boşanma aşamasında iki farklı hukuki dönem bulunur:

• Dava Sürerken (Ayrı Yaşama Hali): Eşler boşanma davası açmış ve taraflardan biri evden ayrılarak ikametgahını başka bir adrese taşımışsa; mahkemenin verdiği ara karar veya resmi adres değişikliği belgesi SHM'ye ibraz edilerek ayrılan eş hane gelir hesabından düşürülür.
• Kesinleşmiş Boşanma Kararı Sonrasında: Aile Mahkemesi'nin gerekçeli boşanma kararı kesinleştiğinde, evden ayrılan eski eşin maaşı, şirket geliri veya gayrimenkulleri artık hiçbir şekilde hane gelirine dahil edilemez. Yalnızca engelli bireyin fiilen yaşadığı hanedeki bireyler hesaba katılır.

Engelli Çocuğun Velayeti ve Bakıcılık Sıfatı

Eğer bakıma muhtaç birey 18 yaşından küçük bir çocuksa, boşanma davasında mahkemenin vereceği velayet kararı evde bakım maaşının seyrini doğrudan belirler:

• Velayeti Alan Anne/Baba Bakıcıysa: Eğer daha önceden de bakıcı olan ebeveyne velayet verildiyse ve çocuk onunla yaşamaya devam ediyorsa, bakım maaşı kesilmeden devam eder. Yalnızca gelir testi yeni haneye göre güncellenir.
• Velayet Diğer Eşe Verilirse: Velayet, daha önce bakıcı olmayan diğer eşe verildiyse ve çocuk onun yanına taşınacaksa, eski bakıcının maaşı iptal edilir. Yeni velayet sahibi ebeveyn İlçe SHM'ye başvurarak bakıcılığı kendi üzerine devralmak zorundadır.

Nafaka Gelir Testine Dahil Edilir Mi? (İştirak ve Yoksulluk Nafakası)

Boşanma davalarında mahkemece hükmedilen nafakaların evde bakım gelir kriterine etkisi en çok merak edilen konudur. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı mevzuatına göre nafaka uygulaması şu şekildedir:

• İştirak Nafakası (Çocuk İçin Ödenen): Boşanılan eş tarafından engelli çocuk için ödenmesine hükmedilen iştirak nafakası, doğrudan çocuğun bakımına tahsis edilen bir nakdi gelir olduğundan hane toplam gelirine net olarak dahil edilir.
• Yoksulluk Nafakası (Eş İçin Ödenen): Bakıcı olan anneye eski eşi tarafından ödenen yoksulluk nafakası da düzenli bir hane geliri olarak kabul edilir ve gelir testine eklenir.
• Nafaka Hükmedildiği Halde Ödenmiyorsa Ne Olur? Eğer mahkeme kararına rağmen eski eş nafakayı ödemiyorsa, ailenin açtığı İcra Takip Dosyası veya banka hesap dökümü SHM'ye sunularak 'fiilen tahsil edilemeyen nafakanın' gelirden muaf tutulması talep edilebilir. Gelir testinde fiilen cebe giren net nakit akışı esastır.

Boşanma Öncesi ve Sonrası Gelir Hesabı Karşılaştırma Tablosu

Aşağıdaki örnek tabloda, boşanma sonrasında yüksek gelirli eşin haneden ayrılmasıyla ailenin maaş alma hakkının nasıl değişebileceği modellenmiştir:

Hayati Kural: En Geç 30 Gün İçinde SHM'ye Yazılı Bildirim!

Evde Bakım Hizmeti Yönetmeliği'nin 13. maddesi gereğince; hanede ikamet eden kişi sayısının değişmesi, boşanma veya adres değişikliği gibi durumların en geç 30 (otuz) gün içerisinde ilgili İlçe Sosyal Hizmet Merkezi'ne yazılı dilekçeyle bildirilmesi kanuni zorunluluktur.

Bildirim yapılmaması halinde ne olur? Sistem SGK ve MERNİS üzerinden boşanmayı tespit ettiğinde geriye dönük inceleme başlatır. Eğer yeni durumda hane kişi başı geliri sınırı aşmışsa, boşanma tarihinden itibaren ödenen tüm maaşlar yasal faiziyle birlikte bakıcıdan geri tahsil edilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanma davası açılır açılmaz maaş kesilir mi?
Hayır, dava açıldığı için maaş kendiliğinden kesilmez. Ancak eşlerden biri evden ayrılmış ve ikametgahını taşımışsa bu durum bildirilerek gelir testi yenilenmelidir.

Boşanan kadın anne/babasının evine taşınırsa ne olur?
Engelli çocuğuyla birlikte kendi anne-babasının evine taşınan kadının hanesine dede ve ninenin gelirleri (emekli maaşları, mülkleri) dahil edilir. Hane nüfusu da artar. Kişi başı hesap bu geniş aileye göre yapılır.

Mahkemenin bağladığı nafaka resmi gelir sayılır mı?
Evet. Mahkeme ilamında hükmedilen ve banka kanalıyla hesaba yatan iştirak veya yoksulluk nafakası resmi hane geliri olarak kayda geçer.

Eski koca nafakayı elden veriyorsa beyan etmek gerekir mi?
Sosyal inceleme heyetleri sosyal tahkikat sırasında nafaka ödemelerini sorgular. Gerçeğe aykırı gelir beyanında bulunmak mevzuat gereği yaptırıma tabidir.

Boşanma Sonrası Hane Gelir Testi ve Ayrılan Eşin Hukuki Statüsü

Evde bakım aylığı alan ailelerde eşlerin boşanması veya fiilen ayrılması durumunda hane gelir hesaplama modeli kökten değişir. 2828 Sayılı Kanun gereğince evde bakım geliri testi, 'aynı çatı altında yaşayan hane halkı bireyleri' üzerinden yapılır. Dolayısıyla boşanma davası kesinleştiğinde ve MERNİS Adres Kayıt Sisteminde ayrılan eş ikametgahını başka bir adrese taşıdığında, ayrılan eşin yüksek maaşı veya ticari geliri artık engellinin hanesine DAHİL EDİLMEZ.

Bu durum boşanma öncesinde eşin yüksek maaşı sebebiyle kişi başı sınırı aştığı için evde bakım maaşı alamayan ailelerin boşanma sonrasında gelir sınırının altına inerek maaş hakkı kazanmasını sağlayabilmektedir. Ancak ayrılan eş tarafından mahkeme ilamıyla ödenmesine hükmedilen İştirak Nafakası ve yoksulluk nafakası nakit gelir niteliğinde olduğundan engellinin hane gelirine kuruşu kuruşuna eklenir.

Velayet Sahibi Ebeveynin Bakıcı Olarak Tescili ve Sözleşme Yenileme

Engelli çocuğun velayeti mahkeme kararıyla anneye veya babaya verildiğinde, Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü nezdinde imzalanmış olan 'Evde Bakım Hizmeti Sözleşmesi'nin ivedilikle güncellenmesi gerekir. Eğer eski sözleşmede bakıcı olarak evden ayrılan eş görünüyorsa, maaşın durdurulmaması için velayeti alan ebeveyn kesinleşme şerhli boşanma ilamı ile birlikte en geç 15 gün içinde Sosyal Hizmet Merkezine müracaat ederek bakıcılık sıfatını üzerine devralmalıdır.

Sosyal Hizmet Merkezine Boşanma Bildirim Dilekçesi

Reşit Engelli Bireylerde Yardım Nafakası ve Gelir Kriterine Etkisi

Engelli birey 18 yaşını doldurmuş olsa dahi, Türk Medeni Kanunu'nun 328. ve 364. maddeleri uyarınca kendi geçimini temin edemeyecek durumda olan çocuklar için ana ve babanın bakım yükümlülüğü hayat boyu devam eder. Boşanma sonrasında reşit engelli adına Aile Mahkemesinde 'Yardım Nafakası' davası açılabilir.

Mahkeme tarafından hükmedilen yardım nafakası, engellinin şahsi geliri olarak kabul edilir ve Sosyal Hizmet Merkezi tarafından yapılan evde bakım hane gelir testinde doğrudan hesaba dahil edilir. Ayrılan ebeveyn nafaka ödemediği takdirde icra takibi başlatılabilir; ancak fiilen tahsil edilemeyen nafaka tutarları tahsil edilene kadar hane gelirine eklenemez.

Boşanma Davası Sürerken Tedbir Nafakası ve Geçici Hane Düzenlemesi

Boşanma davaları çekişmeli olduğunda yıllarca sürebilmektedir. Bu uzun yargılama sürecinde engellinin bakımının aksamaması adına kanun koyucu geçici koruma mekanizmaları öngörmüştür. Eşlerden biri evi terk ettiğinde ve Aile Mahkemesi ara kararla 'Tedbir Nafakası' bağladığında, bu mahkeme tensip tutanağı ile Sosyal Hizmet Merkezine müracaat edilebilir.

İl Müdürlüğü sosyal inceleme heyeti, evden fiilen ayrılan eşin haneye herhangi bir ekonomik katkı sunmadığını ve fiilen ayrı yaşandığını polis tahkikatı veya zabıta araştırmasıyla tespit ettiğinde; henüz boşanma kesinleşmemiş olsa dahi ayrılan eşin gelirini hane hesabından çıkararak geçici bakım sözleşmesi düzenleyebilir. Böylece anne veya babanın mağdur olması engellenir.

Boşanma sürecinde tarafların nafaka ödemelerini banka kanalı yerine elden nakit ödemeleri durumunda Sosyal Hizmetler bunu resmi gelir saymayabilir. Bu sebeple nafaka ödeyen tarafın banka dekontuna mutlaka 'İştirak Nafakası' ibaresini yazdırması ve velayeti alan tarafın bu dekontları dosyasında muhafaza etmesi gerekmektedir. Şeffaf ve belgeli gelir beyanı, ileride doğabilecek idari uyuşmazlıkların önüne geçer.

Sonuç olarak boşanma durumunda en kritik kural şeffaf ve hızlı bildirimdir. Mahkeme kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren vakit kaybetmeksizin Sosyal Hizmet Merkezine dilekçe verilerek velayet devri ve yeni hane nüfusu tescil ettirilmelidir. Böylece maaş akışı güvenle sürdürülür ve yasal yaptırımların önüne geçilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanan eşin geliri evde bakım maaşında hesaba katılır mı?

Hayır. Resmi olarak boşanmış ve MERNİS ikametgahı ayrılmış olan eski eşin geliri hane halkı gelir testine dahil edilmez.

Mahkemenin bağladığı iştirak nafakası gelire eklenir mi?

Evet. Çocuk adına ödenen iştirak nafakası ve yoksulluk nafakası hanenin net aylık gelirine doğrudan eklenir.

Boşanma davası devam ederken eşin geliri düşülebilir mi?

Dava sürerken mahkemeden alınan tedbir nafakası ve ayrı yaşama hakkı ara kararı ile SHM'ye başvurularak geçici düzenleme talep edilebilir.

Bakıcılık velayeti almayan tarafta kalabilir mi?

Hayır. Çocuk 18 yaşından küçükse bakım sözleşmesi ve maaş hakkı kanunen velayeti üstlenen ebeveyne devredilir.

Boşanma işlemi kuruma kaç gün içinde bildirilmelidir?

Boşanma kararının kesinleştiği tarihten itibaren en geç 15 gün içinde Sosyal Hizmet Merkezine yazılı dilekçe verilmelidir.